Ναζίμ Χικμέτ | Πάστα Φλώρα

Ο Ναζίμ Χικμέτ (Ναζίμ Χικμέτ Ραν, το πλήρες όνομα του) είναι Τούρκος ποιητής που γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 15 Γενάρη του 1902 και πέθανε στις 3 Ιουνίου στις 1963 στη Μόσχα από καρδιακή προσβολή. Πολλοί θεωρούν πως είναι ο πιο σημαντικός ποιητής της Νέας Τουρκίας, της Τουρκίας ύστερα από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά την επανάσταση του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.

Τα έργα του μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες, ανάμεσα τους και τα ελληνικά που πολλά από αυτά μελοποιηθήκαν από τον Μάνο Λοΐζο και τον Θάνο Μικρούτσικο και μεταφράστηκαν από τον Γιάννη Ρίτσο. Υπήρξε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Τουρκίας και έγραψε για τους πόθους και τους πόνους του τουρκικού λαού, δείχνοντας το δρόμο για την κοινωνική του απελευθέρωση.

Χτύπησε αμείλικτα την τυραννία, την καταπίεση και την εκμετάλλευση που υφίσταντο οι λαϊκές μάζες στο νέο «δημοκρατικό» καθεστώς που διαδέχτηκε το απολυταρχικό καθεστώς των πασάδων και των μπέηδων. Έγραψε πολλά ποιήματα, διηγήματα, θεατρικά έργα,με το πιο γνωστό να έχει τίτλο «Άραγε υπήρξε ο Ιβάν Ιβάνοβιτς;», άρθρα και μελέτες. «Οι Ρομαντικοί» είναι το μοναδικό του μυθιστόρημα, που τελείωσε λίγο πριν τον θάνατό του. 

Η οικογένεια του ήταν αρκετά πλούσια και είχε γερμανοπολωνικές ρίζες από τη μητρική του πλευρά. Σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη και το 1918 αποφοίτησε από την Οθωμανική Ναυτική Σχολή, όπου και ακολούθησε την καριέρα του αξιωματικού στο πολεμικό ναυτικό. Ωστόσο, μόλις έναν χρόνο αργότερα αρρώστησε σοβαρά και το 1920 απαλλάχθηκε από τα στρατιωτικά του καθήκοντα για λόγους υγείας.

Παρά τα προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε και κατά τη διάρκεια του ελληνοτουρκικού πολέμου το 1921, ο ίδιος ζήτησε μαζί με δύο φίλους του να πολεμήσει στο πλευρό του Κεμάλ Ατατούρκ, που μάχονταν τους Έλληνες στη Μικρά Ασία. Μάλιστα, έγραψε κι ένα ποίημα, που εξυμνούσε τα στρατιωτικά κατορθώματα του τουρκικού στρατού και τον αγώνα για την εθνική ανεξαρτησία, αλλά και το θάρρος και την τόλμη του Κεμάλ. Ο Κεμάλ εκτίμησε πολύ τις πνευματικές του ικανότητές και αντί για το μέτωπο τον διόρισε διευθυντή ενός εξέχοντος σχολείου της Τουρκίας. 

Κατά τη διάρκεια της καριέρας του στο σχολείο, οι κομμουνιστικές του ιδέες άρχισαν να αναδύονται και συγκρούστηκε πολλές φορές με τους προϊσταμένους του. Έτσι, τον Σεπτέμβριο του 1921 εγκατέλειψε την Τουρκία με σκοπό να μελετήσει να επιτεύγματα της Οκτωβριανής Επανάστασης στη Ρωσία εγκαταστάθηκε στη Μόσχα.

Η μετοίκηση του εκεί σηματοδοτήθηκε από έναν νέο κύκλο  σπουδών που ξεκίνησε το 1922 και ολοκληρώθηκε το 1925 σπουδάζοντας οικονομικές και πολιτικές επιστήμες. Επιπλέον, επηρεάστηκε καλλιτεχνικά από το κίνημα του ρωσικού φουτουρισμού. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του επέστρεψε στην Τουρκία, αφού είχε εγκαθιδρυθεί και η Τουρκική Δημοκρατία από τον Κεμάλ Ατατούρκ.

Εκεί, εργάστηκε ως δημοσιογράφος σε διάφορα έντυπα, ενώ ανέπτυξε ακόμα περισσότερο την κομμουνιστική του δράση και ιδεολογία, για την οποία συνελήφθη και παρέμεινε στη φυλακή για πολλά χρόνια. Το 1949 σημαντικές προσωπικότητες της τέχνης, όπως ο Ζαν Πολ Σαρτρ και ο Πάμπλο Πικάσο ζήτησαν την απελευθέρωσή του. Τελικά κατάφερε να αποφυλακιστεί το 1951 μετά την αμνηστία που χορήγησε στους πολιτικούς κρατούμενους η νέα κυβέρνηση του Αντνάν Μεντερές. Τον ίδιο χρόνο, εγκατέλειψε την Τουρκία και εγκαταστάθηκε εκ νέου στη Μόσχα.

Ο Ναζίμ Κιχμέτ απεβίωσε στη Μόσχα στις 3 Ιουνίου 1963 από καρδιακή προσβολή και τάφηκε στο κοιμητήριο της ρωσικής πρωτεύουσας. Το 2009 η κυβέρνηση Ερντογκάν τού απέδωσε μετά θάνατον και πάλι την τουρκική ιθαγένεια, η οποία του είχε αφαιρεθεί το 1951. Η επιθυμία του να ταφεί κάτω από ένα πλάτανο σ’ ένα οποιοδήποτε νεκροταφείο της Μικράς Ασίας δεν έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα.

Σχετικά με τα πρώτα του ποιήματα, τα περισσότερα ήταν πατριωτικά και γράφτηκαν με παραδοσιακό μέτρο, ενώ στη συνέχεια απομακρύνθηκε από τα πλαίσια του μέτρου αυτού και της ομοιοκαταληξίας και άρχισε να αναζητεί νέα μορφή για τα ποιήματά του. Κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων διαμονής του στην Σοβιετική Ένωση, η αναζήτηση αυτή έφτασε στο αποκορύφωμά της, αφού προτίμησε τον ελεύθερο στίχο, ο οποίος ταίριαζε και με την πλούσια φωνολογία της τουρκικής γλώσσας.

Ακόμα γνωρίζοντας τον ρωσικό φουτουρισμό, χρησιμοποίησε εξαιρετικά πληθωρικές ποιητικές εικόνες, σε εντυπωσιακούς και απρόσμενους συσχετισμούς. Η κριτική τον έχει χαρακτηρίσει ως «ρομαντικό κομουνιστή» και «ρομαντικό επαναστάτη». Μετά τον θάνατό του όλα του έργα, που ήταν προηγουμένως απαγορευμένα από τη λογοκρισία, εκδόθηκαν και γνώρισαν μεγάλη επιτυχία στην Τουρκία.

Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποιους αγαπημένους μας στίχους:

Τὰ τραγούδια τῶν ἀνθρώπων

Τα τραγούδια των ανθρώπων
είναι πιο όμορφα απ᾿ τους ίδιους
πιο βαριά από ελπίδα
πιο λυπημένα
πιο διαρκή.

Για τη ζωή

Η ζωὴ δεν είναι παίξε-γέλασε
Πρέπει να την ε πάρεις σοβαρά,
Όπως, να πούμε, κάνει ο σκίουρος,
Δίχως απ᾿ όξω ή από πέρα να προσμένεις τίποτα.
Δε θα ῾χεις όλλο πάρεξ μονάχα να ζεις.

Η πιο όμορφη θάλασσα

είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει
Τα πιο όμορφα παιδιά δεν έχουν μεγαλώσει ακόμα
Τις πιο όμορφες μέρες μας
δεν τις έχουμε ζήσει ακόμα

Κι αυτό που θέλω να σου πω
το πιο όμορφο απ’ όλα,
δε στο `χω πει ακόμα.

Αυτόγραφο

Φίλοι κι αδέλφια της ψυχής μου. Εσείς που πέσατε στις φυλακές και στα νησιὰ τής κόλασης,που σας κρατάν αλυσωμένους μες στα στρατόπεδα συγκέντρωσης γιατί πολεμάτε για την ανεξαρτησία, το ψωμί και τη λευτεριὰ του ελληνικού λαού, δεχτείτε την αγάπη και τον θαυμασμό μου.

Οι λαοὶ της Τουρκίας και της Ελλάδας έχουνε τους ίδιους θανάσιμα μισητούς εχθρούς: τον αγγλοαμερικάνικο ιμπεριαλισμό και τους ντόπιους λακέδες του.

Οι λαοί της Τουρκίας και της Ελλάδας, φιλιωμένοι ο ένας με τον άλλο, με τη βοήθεια των φιλειρηνικών λαών όλου του κόσμου, θα τσακίσουν στο τέλος αυτούς τους εχθρούς τους. Αυτό το πιστεύω. Ο δικός σας ένδοξος αγώνας είναι μία από τις πιο λαμπρές αποδείξεις ότι θα νικήσει η υπόθεση της ειρήνης, του ψωμιού και της λευτεριάς. 

Ρούλα Βαθίστα

© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top