Ο θάνατος στην Φιλοσοφία | Πάστα Φλώρα

Η έννοια του θανάτου έχει απασχολήσει συστηματικά την αρχαία ελληνική σκέψη και έχει αποτελέσει το σημαντικότερο πρόβλημα για τη Φιλοσοφία. Όταν γίνεται λόγος για τον θάνατο, αυτόματα ο νους μας τον συνδέει και με τη ζωή. Το τέλος της ζωής είναι η αρχή του θανάτου. 

Ο Πλάτων στο έργο του «Φαίδων», έναν από τους ωραιότερους διαλόγους της παγκόσμιας φιλοσοφίας και όχι μόνο στα όρια της πλατωνικής δημιουργίας, παρουσιάζει τον φιλοσοφικό τρόπο ζωής του Σωκράτη ως μελέτη θανάτου. Στο έργο του αυτό ο Πλάτωνας, μας εισάγει στο κέντρο της φιλοσοφικής συζήτησης, τον θάνατο. Μέσα από το έργο του, ο φιλόσοφος δεν αποστρέφεται τη ζωή, που εξύψωνε ως τον «υπερουράνιο τόπο», αλλά την αποθεώνει μέσα από τον απαθανατισμό του θανάτου, μέσα από το δόξασμά του. 

Αυτή η σχέση ζωής και θανάτου κατανοείται, στην απόλυτη αλήθεια της, όταν ερμηνεύεται εσωτερικά, δηλαδή όταν δεν εξηγείται με κριτήρια εξωτερικά και ξένα προς την εσωτερική λογική, που διέπει την εν λόγω σχέση και την οποία ακολουθεί εδώ ο Πλάτων. Το δόξασμα του θανάτου, για τον κοινό νου, για τον καθημερινό άνθρωπο, που ταυτίζει το νόημα της ζωής του αποκλειστικά με τις υλικές απολαύσεις, με τις ηδονές και τα αφροδίσια, με ό,τι δηλαδή το αντιπνευματικό και ζωώδες, μοιάζει αδιανόητο.

Κεντρική έννοια της πλατωνικής φιλοσοφίας, είναι η έννοια της ψυχής. Η πλατωνική έννοια περί ανθρώπου, η ανθρωπολογία του φιλοσόφου, δεν νοείται χωρίς τον αγώνα, που διεξάγεται στους διάλογους για την αξία της ψυχής και χωρίς την μέριμνα για την παιδεία της και την μεταφυσική της τύχη και σωτηρία. Η έννοια της ψυχής ταυτίζεται με την έννοια της προσωπικότητας του ανθρώπου, έχει μεταφυσική ρίζα, και τούτο σημαίνει, ότι η ψυχή ως προσωπική μονάδα είναι αιώνια.

Ο ηθικός αγώνας του ανθρώπου μέσα στην πολιτεία, όπως και ο μόχθος του για την απόκτηση της επιστημονικής γνώσεως, είναι κεφάλαια της ψυχικής ζωής, και αυτά είναι δυνατόν να κατανοηθούν, μόνον εφόσον αποκτήσουμε σαφή γνώση για την ουσία της ψυχής και για τους τρόπους, με τους οποίους η ψυχή εκφράζεται και δρα. Ο Σωκράτης, υποστήριζε ότι εφόσον ο χωρισμός της ψυχής από το σώμα είναι θάνατος, ο φιλόσοφος, επειδή παραμελεί το σώμα και φροντίζει την ψυχή, επειδή χωρίζει δηλαδή το σώμα από την ψυχή, διώχνει τον θάνατο. Επομένως, η φιλοσοφία είναι εξάσκηση για τον θάνατο.

Αν και ο φόβος για τον θάνατο είναι δεδομένος, όσοι πιστεύουν στη μετά θάνατον ζωή, έχουν λιγότερους λόγους να τον φοβούνται, καθώς ο θάνατος δεν είναι το τέλος των πάντων για εκείνους. Αντίθετα, θεωρούν ότι υπάρχει μια συνέχεια μετά από αυτόν, η οποία ελπίζουν ότι θα είναι καλύτερη από την πραγματικότητα της υλικής ζωής.

Υπάρχουν, ωστόσο, και φιλόσοφοι που έχουν υποστηρίξει ότι ακόμα κι αν ο θάνατος αποτελεί κάτι οριστικό, είναι ανόητο να τον φοβόμαστε.

Για παράδειγμα, κάτι τέτοιο επιχείρησε να εξηγήσει ο Επίκουρος (341-271 π.Χ.), ο οποίος υποστήριξε ότι ο φόβος μας για τον θάνατο οφείλεται στο γεγονός ότι θεωρούμε εσφαλμένα πως αφού πεθάνουμε, θα είμαστε εδώ για να θρηνήσουμε τον χαμό μας.

Εκείνος όμως είχε την άποψη πως όταν είμαστε ζωντανοί, ο θάνατος είναι απών, ενώ όταν είμαστε νεκροί, τίποτε δεν μπορεί να μας κάνει κακό, αφού έχουμε πάψει οριστικά να υπάρχουμε. Ως εκ τούτου, ο θάνατος δεν μας βλάπτει όταν είμαστε ζωντανοί και όταν πάλι πεθαίνουμε είναι αδύνατον να πάθουμε οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτό.

Ο φόβος λοιπόν του θανάτου είναι αδικαιολόγητος και απολύτως παράλογος για τον Επίκουρο. Μάλιστα, το ερώτημα που απασχολούσε τον μεγάλος Έλληνας φιλόσοφος ήταν το εξής: Με δεδομένο ότι δεν ανησυχούμε για την αιωνιότητα της μη ύπαρξής μας πριν από τη γέννησή μας, τότε γιατί πρέπει να ανησυχούμε για την αιωνιότητα της μη ύπαρξής μας μετά τον θάνατό μας;

Τέλος, αξίζει να αναφερθεί ότι ο Επίκουρος ήταν αντίθετος και με τη διδασκαλία του Πλάτωνα περί αθανασίας της ψυχής, καθώς υποστήριζε ότι η ψυχή δεν επιβιώνει του θανάτου. Όπως πίστευε, οι άνθρωποι φοβούνται τον θάνατο γιατί επιθυμούν να ζήσουν για παρατεταμένο χρονικό διάστημα, πιστεύοντας ότι θα απολαύσουν περισσότερη ηδονή. Εντούτοις, θεωρούσε ότι όταν κάποιος έχει κατακτήσει τον σκοπό της ζωής, δεν έχει πλέον νόημα να ζήσει παραπάνω.

 «Φιλοσοφία ἐστί μελέτη θανάτου».

– Σωκράτης

Κατερίνα Ζάχαρη

© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top