Artemisia Gentileschi: Η πατριαρχεία στην γυναικεία τέχνη| Πάστα Φλώρα

Έχεις αναρωτηθεί ποτέ τι συνέβαινε με τις γυναίκες καλλιτέχνες των περασμένων αιώνων; Οι ιστορικοί και θεωρητικοί της τέχνης πιστεύουν πως υπήρχαν παραπάνω από αυτές που γνωρίζουμε σήμερα αλλά δεν τολμούσαν να υπογράψουν με το πραγματικό τους όνομα. Υπέγραφαν με κάποιο ανδρικό για τους λόγους που πολύ πιθανόν φαντάζεσαι. Άλλοτε περιοριζόταν στον ρόλο του μοντέλου, της Μούσας, ή είχαν τον ρόλο της συντρόφου κάποιου καλλιτέχνη.

Μία από τις πρώτες  ζωγράφους που κατέρριψε τα δεδομένα της εποχής της, συζητήθηκε πολύ και έμελλε να απασχολήσει και πάλι τον κόσμο τρεις αιώνες αργότερα, είναι η Artemisia Gentileschi. 

Γεννήθηκε στην Ρώμη του 17ου αιώνα και ήταν κόρη του επίσης καλλιτέχνη Orazio Gentilechi. Ήταν η πρώτη γυναίκα που φοίτησε στην Accademia delle Arti del Disegno (Ακαδημία των Τεχνών και της Ζωγραφικής) και σε ηλικία 19 ετών ήταν ήδη επαγγελματίας ζωγράφος. Οι πίνακες της γοήτευσαν ως και την αυλή των Μεδίκων και τον Κάρολο Α’ της Αγγλίας, όπου υπήρξαν παραγγελιοδότες της. Μαζί με τον Caravaggio θεωρείται από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του Μπαρόκ.

Η θεματολογία των έργων της πηγάζει από την Βίβλο και την αρχαία ιστορία, κάτι ακόμα που τη χαρακτηρίζει είναι πως απεικονίζει γυναικείες φιγούρες, όπως η Κλεοπάτρα και η Λουκρητία, γεγονός αρκετά ριζοσπαστικό σε έναν ανδροκρατούμενο καλλιτεχνικό χώρο την εποχή εκείνη.

Το γεγονός που την σημάδεψε και απασχόλεισαι την κοινωνία της εποχής εκείνης, αλλά και τους μελετητές αργότερα, οι οποίοι τείνουν να πιστεύουν πως κάποια από τα έργα της θεωρούνται αυτοβιογραφικά, είναι ο περίφημος πίνακας «Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη» (1612-1613), ο οποίος συμβολίζει τον βιασμό της από τον συνεργάτη του πατέρα της και επίσης ζωγράφο το 1611, Agostino Tassi.

Φαίνεται πως ο Tassi  της υποσχέθηκε γάμο με σκοπό να συνεχίσει τις ερωτικές τους συνευρέσεις, γεγονός που δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Ο πατέρας της κατήγγειλε τον βιασμό 9 μήνες αργότερα. Η πράξη αυτή θεωρήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα εκείνης της εποχής εκείνης. Ο κατηγορούμενος δεν δίστασε δε να κατηγορήσει, ακόμα και τον πατέρα της, λέγοντας πως την ώθησε στην πορνεία. Ακόμα ένας μάρτυρας υπεράσπισης του Tassi, που δούλευε στο εργαστήριο του Gentileschi ως βοηθός για τα χρώματα, είπε πως η νεαρή πόζαρε γυμνή υπό τις οδηγίες του πατέρας της και πως ήταν υπερβολικά όμορφη και τους έβαζε ιδέες.

Έτσι Artemisia Gentileschi από κατηγορούμενη βρέθηκε κατήγορος στην δίκη, με αποτέλεσμα την εξευτελιστική γυναικολογική εξέταση ενώπιον του δικαστηρίου για να αποδειχθεί η ειλικρίνεια της καταγγελίας της. Επίσης, φαίνεται πως ο δικαστής είχε προτείνει και έναν τρόπο βασανισμού κατά τον οποίο δακτύλιοι σύνθλιψης θα τοποθετούνταν στα δάκτυλα της ζωγράφου, όπου θα τα τραβούσαν με δύναμη. Η Gentileschi τελικά υποβλήθηκε στον βασανισμό. Η πολύμηνη δίκη είχε ως έκβαση την εξορία του Tassi, κάτι το οποίο βέβαια δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. 

Η ζωγράφος έφυγε από την Ρώμη και μετακόμισε στην Φλωρεντία. Στα πρώτα της έργα είναι πασιφανής η επίδραση του βιασμού στην ψυχοσύνθεση της, όπου αποτυπώνεται η σεξουαλική βία και όχι μόνο. Στον πίνακα «Η Σουζάνα και οι Γηραιοί» (1610) βλέπουμε την δική της οπτική γωνία στην βιβλική ιστορία, όπου ο τρόμος της νεαρής κοπέλας απέναντι στους ηλικιωμένους αποτυπώνεται στην έκφραση του προσώπου της και στην κινησιολογία της. Από την άλλη οι Γηραιοί μοιάζουν αυστηροί, εκδικητικοί, με ολοφάνερη την σαδιστική διάθεση. Ο πίνακας αυτός φαίνεται να αποτελεί μια πιστή αναπαράσταση των δικαστών, «θεματοφυλάκων της ηθικής» ως κύριοι εκπρόσωποι της πατριαρχίας.

Στο έργο που αναφερθήκαμε πρωτύτερα, «Η Ιουδήθ αποκεφαλίζει τον Ολοφέρνη», δεν θεωρείται μόνο βιογραφικό,  αλλα και μείζον συμβολισμός για την εικαστική εκδίκηση προς τον βιαστή της. Οι δύο γυναικείες μορφές δεν αποπνέουν κανέναν ερωτισμό, όπως άλλες γυναίκες σε πίνακες ανδρών καλλιτεχνών. Απεναντίας με μίσος και έντονη πλαστικότητα αποτυπώνεται η αποστροφή του μαχαιριού από τα χέρια της Ιουδήθ στον λαιμό του Ολοφέρνη, όπου πραγματοποιείται ο αποκεφαλισμός. Με το ίδιο μίσος φαίνεται πως η βοηθός της προσπαθεί να ακινητοποιήσει τον στρατηγό, ενώ στο μειδίαμα και των δύο γυναικών, αποτυπώνεται η ευχαρίστηση ως προς τον φόνο που διαπράττουν.

Χρύσα Σουλελέ

See Also
© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top