Brut Art: Όταν η ψυχική ασθένεια συναντά την τέχνη | Πάστα Φλώρα

Το 1945 ο Γάλλος καλλιτέχνης Jean Dubuffet ξεκίνησε να συλλέγει αυθεντικές και ανώνυμες μορφές τέχνης. Ήταν ο ιδρυτής της Brut Art (ωμή τέχνη) ή αλλιώς της Τέχνης του Περιθωρίου. Η προτροπή του ήταν να ψάξουμε την «αληθινή τέχνη εκεί που λιγότερο περιμένουμε να την βρούμε». Το ενδιαφέρον του ήταν στραμμένο σε έργα εκκεντρικών προσωπικοτήτων με ψυχικές ασθένειες που δημιουργούσαν με αυθόρμητη ορμή και απαράμιλλη εφευρετικότητα. Τα έργα αυτά συχνά παρομοιάζονται με παιδικά σχέδια και διακρίνονται από συγκεχυμένη έκφραση επιτυγχάνοντας την απόλυτη ψυχική απελευθέρωση.

Το πρώτο χαρακτηριστικό της τέχνης του περιθωρίου είναι γνωστό ως ο «τρόμος του κενού». Μία από τις πιο συνήθεις τεχνικές των ασθενών είναι να καλύπτουν ολοκληρωτικά τις επιφάνειες που ζωγραφίζουν με πυκνότητα και λεπτομέρειες. Αυτή η εμμονή για απόλυτη πληρότητα θα μπορούσε να αποτελεί προσπάθεια κάλυψης ή προστασίας απέναντι στην ιδέα της απουσίας και του κενού.

Ο πίνακας Lea Tantaria (1911) του Adolf Wolfli αποτελεί ενδεικτικό έργο της τάσης αυτής.

Ιδιαίτερο γνώρισμα, επίσης, είναι και η χρήση ασυνήθιστων υλικών. Το γεγονός αυτό αφορά την πλειοψηφία των περιπτώσεων λόγω έλλειψης υλικών σε κλινικές του περασμένου αιώνα, πριν την καλλιτεχνική στροφή της εποχής μας. Τα πιο πρωτότυπα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν προέρχονταν από είδη καθημερινής ανάγκης, τα οποία αξιοποιήθηκαν σε ευφάνταστες τεχνικές. Ρολά από χαρτιά υγείας, ρούχα, μασημένο ψωμί, ξύλα και οτιδήποτε φαινόταν αξιοποιήσιμο θα αναδείκνυε τελικά την σημασία του μέσου και όχι την αξία σε όρους υλικών.

O ψυχικά διαταραγμένος Joseph Giavarini κατά τον εγκλεισμό του σε ίδρυμα της Ελβετίας δημιουργούσε επιχρωματισμένα γλυπτά από ψωμί και τα στερέωνε με κόλλα.

Οι ανθρώπινες μορφές και τα πρόσωπα κατείχαν εξέχουσα θέση στην Τέχνη του Περιθωρίου. Η πολυπλοκότητα των μορφών εισήγαγαν νέα στιλιστικά πρότυπα σε συνδυασμό με την γεωμετρική παραμόρφωση. O σχιζοφρενής Carlo Zinelli μετά από δέκα χρόνια εγκλεισμού σε κλινική της Βερόνας ξεκίνησε το 1957 να παράγει μία πλούσια καλλιτεχνική σειρά που έφτασε τα 3.000 περίπου έργα ζωγραφικής και γλυπτά.

Όπως βλέπουμε παρακάτω, συνήθιζε να ζωγραφίζει ανθρώπους σε προφίλ συσσωρεύοντας μοτίβα και γεωμετρικά σχέδια.

Ενώ οι περισσότεροι καλλιτέχνες της Brut Art ήταν αποκλειστικά ζωγράφοι, ο ψυχωσικός Miroslav Tichý υπήρξε εκτός των άλλων και παθιασμένος φωτογράφος. Από το 1950 έως το 1986 τράβηξε χιλιάδες φωτογραφίες στο Kyjov της Τσεχίας με αντικείμενο τα γυναικεία σώματα. Κατασκεύασε τις δικές του μηχανές από κονσέρβες, χαρτόνια και σίδερα και χρησιμοποιούσε κομμάτια από πλεξιγκλάς για τους φακούς. Φυσικά τα αποτελέσματα δεν είχαν καλή ποιότητα, όμως, ο ίδιος θεωρούσε πως τα ελαττώματα αυτά ήταν αναπόσπαστο κομμάτι του έργου του:

«Αυτό είναι ποίηση. Και για να το επιτύχει κανείς χρειάζεται πρώτα απ’ όλα μια κακή φωτογραφική μηχανή».

Δε θα μπορούσαμε να παραλείψουμε μια σύγχρονη καλλιτέχνη που κατάφερε να αφήσει το στίγμα της με την αμεσότητα και την πρωτοτυπία που διέπει η δημιουργία της. Η Γιαπωνέζα Yayoi Kusama ανέπτυξε κατά τις τελευταίες δεκαετίες ένα πολύπλευρο έργο από ζωγραφική, γλυπτά, κολάζ και εγκαταστάσεις που χαρακτηρίζεται από εμμονές και τις έντονες ψευδαισθήσεις που βιώνει.

Παρακάτω, βλέπετε μια εγκατάσταση της καλλιτέχνιδος με τίτλο «All the Eternal Love I Have for the Pumpkins» (2016). Η ίδια περιγράφει πως τα μοτίβα είναι ένας τρόπος προσωπικής εκμηδένισης, καθώς χάνεται και μετουσιώνεται στα αγαπημένα της σχήματα.

Yayoi Kusama, All the Eternal Love I Have for the Pumpkins, detail, 2016. Wood, mirror, plastic, acrylic, LED. Courtesy Ota Fine Arts, Tokyo/Singapore and Victoria Miro, London. © Yayoi Kusama.

Πληροφορίες εικόνας εξωφύλλου: Stephanie Lucas, courtesy Grey Carter: Objects of Art, Outsider Art Fair 2012.

Χριστίνα Χανιώτου

See Also
View Comments (0)

Leave a Reply

Your email address will not be published.

© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top