Η εξέλιξη της Ατομικής Θεωρίας υπό το πρίσμα της Φιλοσοφίας | Πάστα Φλώρα

Ανάμεσα σε όλα όσα ο κλάδος της φιλοσοφίας μας έχει διδάξει καθ’ όλη την εξέλιξη της είναι πως κάθε νέα προσέγγιση αλλά και τρόπος σκέψης που σπέρνεται σαν σπόρος σε ένα πνευματικό έδαφος ανά περιόδους δεν προκύπτει κάθε μέρα παρά μόνο σε συγκεκριμένες περιπτώσεις στον χωροχρόνο.

Κάθε νέος τρόπος σκέψης χρειάζεται χρόνο για να ριζώσει, εν συνεχεία να αναδυθεί και να καλλιεργηθεί ώστε εν τέλει, να ανθίσει. Μια πνευματική εξέλιξη είναι για πολλούς αποτέλεσμα της κοσμικής εξέλιξης, της παρατήρησης ή απλώς της αρχής πως «όλα συμβαίνουν την κατάλληλη στιγμή» ακόμη και σε πνευματικό επίπεδο.

Όπως ο Σωκράτης έζησε σε μια συγκεκριμένη εποχή εισάγοντας μια νέα προσέγγιση και καινοτομία την οποία όμως πλήρωσε με το τίμημα της ζωής, τότε κάθε απότοκο της φιλοσοφίας όπως και η ατομική θεωρία χρειάστηκε ζυμώσεις, πολύ χρόνο και τουλάχιστον τρεις- τέσσερις ιστορικές και εποχές για να εγκαθιδρυθεί. Ίσως μάλιστα, ακόμη και σήμερα δεν έχει πάψει να εξελίσσεται τόσο ως θεωρία αλλά και ως τρόπος σκέψης.

Η ανάπτυξη της ατομικής θεωρίας με έμφαση στην ατομικότητα είναι κοινά παραδεκτό ότι ξεκίνησε περίπου τον 6ο ενώ το πρωταρχικό του στάδιο φαίνεται να λαμβάνει χώρα έως και τον 4ο αιώνα π. Χ και χωρικά, στην Αρχαία Ελλάδα.

Υπάρχουν όμως αρκετοί μελετητές, οι οποίοι θέτουν ένα καίριο ερώτημα ως προς το γιατί θεωρείται τελικά η Αρχαία Ελλάδα η αφετηρία της ζύμωσης, γέννησης αλλά και των πρώτων σταδίων εξέλιξης της ατομικής θεωρίας ζητώντας μια τεκμηριωμένη απάντηση.

Είναι κοινώς αποδεκτό πως η ανάπτυξη της φιλοσοφικής σκέψης των Αιγυπτίων προϋπήρξε περίπου 2.500 χρόνια πριν την γέννηση μερικών εκ τω πιο εμβληματικών μορφών της φιλοσοφίας όπως του Πυθαγόρα, του Πλάτωνα, του Παρμενίδη και του Αριστοτέλη στην Αρχαία Ελλάδα. Εξάλλου, ο ίδιος ο Σωκράτης είχε επηρεαστεί σε πολύ μεγάλο βαθμό από τα διδάγματα των Αιγυπτίων, τα οποία λειτούργησαν και ως εξελικτική βάση πολλών σκέψεων του.

Στην Αρχαία Ελλάδα όμως του 6ου αιώνα π. Χ και πιο συγκεκριμένα στην περιοχή της Μιλητού, ήταν το σημείο όπου αναδύθηκε η ουσιαστική φιλοσοφική σκέψη και τέθηκαν οι βάσεις για την ανάπτυξη της ατομικής θεωρίας, θεωρία η οποία έμελλε να αλλάξει συθέμελα και παντοτινά τον τρόπο σκέψης.

Όχι απλώς αναδιαμορφώνοντας τον αλλά διαχωρίζοντας τον από την άρρηκτη σύνδεση που έφερε ως τότε με την θεολογία, κάτι το οποίο αποτυπώνει και θέτει ως βασικό επιχείρημα ο Bertrand Russell στο έργο του In The History Of Western Philosophy.

Επιπρόσθετα αλλά σε μια ελαφρώς διαφορετική προσέγγιση, ο Anthony Kenny, οξφορδιανός φιλόσοφος, υπογραμμίζει πως η φιλοσοφική σκέψη και πορεία προς την ανάπτυξη της ατομικής θεωρίας ξεκινά με τον Αριστοτέλη μιας που ήταν ο πρώτος ο οποίος συνέπτυξε και κατέγραψε τα διδάγματα των προγόνων του θέτοντας τα επί τάπητος για κριτική.

Αυτή η συστηματοποίηση της σκέψης του Αριστοτέλη είναι η νέα αρχή της φιλοσοφικής σκέψης που δίνει και τη βάση του επιχειρήματος του Kenny αλλά αποτελεί και την ειδοποιό διαφορά μεταξύ εκείνου και του δασκάλου του, Πλάτωνα.

Αν ο Πλάτωνας έφερε τη θεωρητική προσέγγιση της φιλοσοφίας, ο Σωκράτης ήταν τελικά η προσωποποίηση του νέου ατόμου που ετοιμαζόταν να αναδυθεί. Ενοχλούσε με τα αλλεπάλληλα «γιατί» του έχοντας κάνει αυτή την αναζήτηση τρόπο ζωής, κάτι που τελικά του κόστισε τη δική του με την απλούστατη κατηγορία των «καινών δαιμονίων».

Ο Πλάτωνας συνέχισε το έργο του φιλοσόφου που είχε αναδυθεί φέρνοντας την παρατήρηση ως στοιχείο της ατομικής ανάπτυξης και πνευματικής εξέλιξης. Ο Αριστοτέλης όμως ήταν εκείνος που αποκρυστάλλωσε τις σκέψεις που οι προγενέστεροι του δεν μπορούσαν να θέσουν όπως η νέα εποχή απαιτούσε ενδυναμώνοντας συνειδήσεις.

Αν σήμερα οι πρακτικές επιστήμες στηρίζονται στο πείραμα, την εμπειρία, την παρατήρηση και την προσέγγιση, αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στον Αριστοτέλη, ο οποίος εισήγαγε την πρακτική προσέγγιση και τον συνδυασμό ενστίκτου και εφαρμόσιμης λογικής. Αυτό άλλωστε του δημιουργούσε και την φιλοσοφική του έκσταση:

Πως ο ανθρώπινος νους μπορούσε συνδυάζοντας ένστικτο και λογική να αντιληφθεί την εγκόσμια ανθρώπινη πορεία. Συμβούλευε τους μαθητές του να μην σκέφτονται ως θνητοί αλλά να απολαμβάνουν τον τρόπο που μοιραζόμαστε μεταξύ μας τη ζωή της αθανασίας. Πως; Με το να καλλιεργούμε το καλύτερο στοιχείο μέσα μας.  Σε αυτό το σημείο αρχίζει η συστηματοποίηση της φιλοσοφικής σκέψης και ταυτόχρονα, τίθενται οι βάσεις για την ανάδυση της ατομικής θεωρίας.

Η φιλοσοφία όπως την ξέρουμε και την αναγνωρίζουμε σήμερα, γεννήθηκε με την αναγνώριση του ατόμου ως μια ηθική και πνευματική οντότητα. Σε επόμενο χρόνο και με πολύ περισσότερη εμβάθυνση, οι Στωικοί ήταν εκείνοι που χρησιμοποιώντας συγκεκριμένες τεχνικές ενδυνάμωσαν την έννοια της ατομικότητας όταν είδαν πως η βαθύτερη σύνδεση του ατόμου με τον εσώτερο κόσμο του μπορεί να λειτουργήσει το λιγότερο θετικά αλλά πολύ περισσότερο, εξυψωτικά, εξισορροπητικά και θεραπευτικά.

Οι πρακτικές αυτό – εξέτασης, ενσυνειδητότητας και έκφρασης που ανέπτυξαν οι στωικοί ενίσχυσαν την έννοια της αυτογνωσίας απέναντι τόσο σε προσωπικά λάθη και αδυναμίες όσο και σε αρετές και δυναμικά στοιχεία χαρακτήρα.

Οι πνευματικές ασκήσεις και αναζητήσεις των Στωικών, όπως σημειώνει ο Pierre Hardot, ανταποκρίνονται στην πνευματική προσέγγιση ότι το Εγώ επικεντρώνεται στον εαυτό του και μέσω αυτής της εστίασης ανακαλύπτει σε δεύτερο, τρίτο, τέταρτο χρόνο ότι δεν είναι αυτό  που ως τώρα νόμιζε πως είναι.

Από εκεί και έπειτα, ξεκινάει η επόμενη φάση εξέλιξης της ατομικής θεωρίας που δεν είναι άλλη από τον «εκδημοκρατισμό» της ατομικότητας, στοιχείο που συνέβαλλε στην διάδοση του Χριστιανισμού καθώς η ατομικότητα ως τότε αποτελούσε ένα «φιλοσοφικό κεκτημένο» όμως, η ύπαρξη του Χριστού που δεν ήταν εξ ολοκλήρου άνθρωπος αλλά ούτε Θεός και το μήνυμα προς αποδοχή από όλους για όλους ήταν και το σημείο της μεταμόρφωσης.

Από φιλοσοφικό κεκτημένο έγινε μια κοινή ιδέα προς αποδοχή για όλη την ανθρωπότητα χωρίς αποκλεισμό αλλά με ελεύθερη πρόσβαση.

Η συνείδηση εκείνων των ανθρώπων ομοιάζει με τη δική μας χάριν του ότι και οι δυο περιλαμβάνουν την έννοια  της ατομικότητας. Όμως, προφανώς δεν είναι η ίδια όχι μόνο εξαιτίας της ατομικής και εγκόσμιας εξέλιξης αλλά και εξαιτίας της βαθύτερης σύνδεσης τους με τη φύση, τον Θεό ή τους θεούς και το σύμπαν με την διαφορά όμως πως άλλο η υπακοή στη βούληση αυτών σε συνδυασμό με την ατομική βούληση και άλλο η προκαθορισμένη μοίρα των ανθρώπων από ανώτερες δυνάμεις.

Ουσιαστικά, η σκέψη περνάει στο επόμενο επίπεδο όταν γίνεται αντιληπτό πως εάν οι άνθρωποι ζουν με τον δικό τους ενάρετο τρόπο, αυτό εν τέλει, αντανακλά την θεϊκή ή οποιαδήποτε άλλη ανώτερη συμπαντικά, βούληση.

Παρόλο που σήμερα αυτό φαίνεται να έχει αλλάξει και η απομόνωση τόσο από τον εξωτερικό όσο και από τον εσωτερικό κόσμο εξαιτίας της αποσύνδεσης μας από εκείνον φαίνεται να είναι πλέον κυρίαρχη, εξακολουθούμε να διαβάζουμε τα έργα όλων των προγόνων μας όχι απλώς γιατί διατηρούμε ακόμη κατάλοιπα και ρίζες αυτής της σκέψης στον οργανισμό μας αλλά και γιατί πολύ περισσότερο, η ατομικότητα είτε ως θεωρία είτε ως έμπρακτη εφαρμογή τελικά είναι αέναη, εξελίσσεται και από τον Σωκράτη μέχρι και σήμερα, κάθε σκέψη που γεννιέται είναι και μια νέα εποχή ακόμη και αν είναι περίοδος αμφισβήτησης.

Διότι ακόμη και η αμφισβήτηση είναι στοιχείο της φιλοσοφίας και ίσως και η βάση πολλών από των μεγαλύτερων εξελικτικών αλλαγών. Για χάρη του «καινού δαιμονίου» της αμφισβήτησης άλλωστε δεν καταδικάστηκαν όλοι οι πρώτοι φιλόσοφοι όπως εν τέλει και ο Σωκράτης;

Ειρήνη Σαμαρά

© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top