Now Reading
Ηθική παρενόχληση μια νέα μορφή βίας | Πάστα Φλώρα

Ηθική παρενόχληση μια νέα μορφή βίας | Πάστα Φλώρα

Γράφει η Έλσα Καραγιαννίδου

Βία. Μια λέξη που στα αυτιά όλων μας ηχεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Καθώς όμως διασχίζει τους διαδρόμους του μυαλού μας, η εικόνα που παρουσιάζεται ως ερέθισμα μες το κεφάλι του καθενός μας έχει μια διαφορετική μορφή. Κάποιος βλέπει έναν άνδρα, να χτυπάει ένα παιδί. Άλλος φαντάζεται την εικόνα ενός παιδιού που δέχεται ξυλοδαρμό από τους συμμαθητές του και πάει λέγοντας. Ο καθένας σκέφτεται κάτι διαφορετικό, επειδή όλοι έχουμε δει ή ζήσει ως ένα σημείο μια βίαιη κατάσταση, με αποτέλεσμα το ερέθισμα εκείνο να μένει για πάντα στο μυαλό μας ως «εκπρόσωπος» μίας λέξης, που δυστυχώς στις μέρες μας μπορεί να πάρει αμέτρητες μορφές. Οι περισσότεροι από εμάς όταν σκεφτόμαστε τη βία την παρομοιάζουμε ως μια χειρονακτική πράξη. Όλοι μας όμως, αν κοιτάξουμε λίγο βαθύτερα, αναγνωρίζουμε πως η βία πολλές φορές είναι αόρατη. Αόρατη σε μερικούς. Διότι τα θύματα που τη δέχονται πολλές φορές το γνωρίζουν. Άλλες φορές όχι και σιωπούν και αναρωτιούνται. «Μήπως είναι όλα στο μυαλό μου; Ή αυτός ο άνθρωπος μου επιτίθεται;»
Ο κοινός και γνωστός σε όλους μας εκφοβισμός ή αλλιώς bullying, αναφέρεται στη σωματική και ψυχολογική κακοποίηση ή τη μείωση ασθενέστερων ατόμων σε μια ομάδα. Θεωρείται μια μορφή κακοποίησης και εξαναγκασμού.
Η ηθική παρενόχληση από την άλλη δυστυχώς, είναι δυσδιάκριτη. Δε μπορούμε να πούμε όμως πως δεν υπάρχει. Πρόκειται για επιθετική τακτική αποτελούμενη από πράξεις βίας. Η κάθε πράξη καλύπτεται προσεκτικά ως προς τα κίνητρά της. Συναντάται σε χώρους εργασίας,αλλά δεν είναι καθόλου σπάνιο να βρεθούν θύματα και στο οικογενειακό περιβάλλον, στα ζευγάρια όπως και στο διαδίκτυο.
Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία και έρευνα του Εθνικού Ινστιτούτου Εργασίας και Ανθρώπινου Δυναμικού (2013) δεν υπάρχει ξεκάθαρος ορισμός και κοινά αποδεκτός σε διεθνή επίπεδο καθώς τα διάφορα πολιτισμικά χαρακτηριστικά των χωρών αλλά και οι κλάδοι της ψυχολογίας,εργασιακής ψυχολογίας, κοινωνιολογίας, νομικής κ.α. περιπλέκουν τα δεδομένα με αποτέλεσμα ο ορισμός να θεωρείται πάντοτε ανεπαρκής.
Ένας ορισμός που ξεχώρισε και επισημοποιήθηκε είναι αυτός που πρότεινε μια Γαλλίδα ψυχίατρος και ψυχαναλύτρια M.F Hirigoyen. Η Hirigoyen, αναφέρθηκε στην ηθική παρενόχληση ως η προσπάθεια ψυχικής εξόντωσης του άλλου με λόγια, με νεύματα, με υπονοούμενα, χωρίς τη χρήση φυσικής βίας. Μάλιστα η γνωστή Γαλλίδα ψυχαναλύτρια πρόσθεσε:
«Ορισμένες διαστροφικές ενέργειες είναι τόσο συνηθισμένες και καθημερινές, ώστε θεωρούνται κανόνας. Η αρχή γίνεται με μια απλή έλλειψη σεβασμού, ένα ψέμα ή μια εκμετάλλευση. Όλα αυτά θεωρούνται ανυπόφορα μόνο όταν μας ζημιώσουν άμεσα. Αργότερα, εφόσον η κοινωνική ομάδα στην οποία εφαρμόζονται οι συγκεκριμένες συμπεριφορές δεν αντιδρά, οι συμπεριφορές μετατρέπονται σταδιακά σε αποδεδειγμένα διαστροφικές, με σοβαρές επιπτώσεις για την ψυχική υγεία των θυμάτων. Επειδή φοβούνται ότι κανείς δε θα τα ακούσει, τα θύματα σιωπούν και υποφέρουν καρτερικά.
Η ηθική παρενόχληση στον εργασιακό χώρο, γίνεται με τον αγγλικό όρο “mobbing”, που σημαίνει επιτίθεμαι. Ο ερευνητής του mobbing, Leymann έθεσε ως ορισμό τον εξής:
«Η ψυχολογική βία, η οποία ασκείται από ένα άτομο ή μια ομάδα ατόμων, κατά ενός ατόμου ή ομάδαςατόμων.
Η ηθική παρενόχληση στον εργασιακό χώρο εμφανίζεται ξαφνικά και απρόσμενα (Vartia, 2001) και το θύμα υφίσταται σοκ όταν συνειδητοποιήσει σε ποια θέση βρίσκεται και ως αποτέλεσμα, η εμπειρία αυτή γίνεται ακόμα πιο τραυματική.
Μια αλυσίδα αντιδεοντολογικών συμπεριφορών οι οποίες, ενώ φαινομενικά είναι ασύνδετες μεταξύ τους, στην πραγματικότητα είναι όλες μέρος μιας στρατηγικής εκφοβισμού, ταπείνωσης και αποδυνάμωσης του στόχου (Leymann 1996). Μπορεί να παρουσιάζεται λόγω προκαταλήψεων όσον αφορά το φύλο, την ηλικία, σωματική αναπηρία, καταγωγή, θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις. Ακόμη μπορεί η επιμέλεια, η συνέπεια και γενικώς η θετική ανταπόκριση που παρουσιάζει κάνεις στην εργασία του να «συνταράξει» το σύνηθες μοτίβο του εργασιακού περιβάλλοντος, πράγμα που μπορεί να «ξεβολέψει» θα λέγαμε μακροχρόνια παγιωμένες και βολικές τακτικές και να ενοχλήσει φυσικά ορισμένα άτομα του εργασιακού περίγυρου.
Γιατί συμβαίνει όμως αυτό; Και από ποια άτομα συμβαίνει; Ποια τα θύματα; Μπορεί να είμαστε εμείς; Ή κάποιος από το κοινωνικό μας περίγυρο; Πως μπορούμε να το διακρίνουμε και πως να το αντιμετωπίσουμε;
Ας ξεκινήσουμε με το γεγονός ότι πολλές φορές η συμπεριφορά αυτή δεν είναι απαραίτητο να παρατηρηθεί σε έναν άνθρωπο που δεν γνωρίζουμε. Αντιθέτως η ηθική παρενόχληση συμβαίνει είτε λόγω συναισθηματικής έλλειψης ή και ως παράγοντας μιας υπερβολικής οικειότητας. Έτσι είναι εφικτό μια κατάσταση μέσα σε οικείο περιβάλλον να μετατραπεί σε αυτό που λέμε «τοξική συμπεριφορά» ή «τοξικό περιβάλλον». Φυσικά δε λέμε πως οποιαδήποτε σχέση γεμάτη οικειότητα πρόκειται να φτάσει σε ηθική παρενόχληση. Είναι όμως ένα χαρακτηριστικό που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο.
Η υπερβολική οικειότητα μπορεί να προκαλέσει φόβο, με αποτέλεσμα το οικείο άτομο να αποτελέσει το αντικείμενο που θα υποστεί τη μεγαλύτερη βία. Ο θύτης εκλαμβάνει τη σχέση αυτή ως ιδιαίτερα στενή και επομένως αποπνικτική, με αποτέλεσμα να προσπαθεί να κρατήσει το άτομο σε μια σχέση εξάρτησης ή και ιδιοκτησίας με σκοπό να επιβάλλει την αυτοκυριαρχία και την παντοδυναμία του. Το θύμα γεμίζει ενοχές και αμφιβολίες με αποτέλεσμα να παραμένει αδρανές, χωρίς να αντιδρά. Η κατάσταση αυτή συνήθως παρατηρείται σε κρίσιμες περιόδους, όπου ο θύτης δεν μπορεί να αναλάβει ευθύνες, δε θέλει να πάρει μια δύσκολη απόφαση. Καθώς ο θύτης αρνείται πλήρως να αποδεχτεί την επιλογή, έχουμε ως επακόλουθο μία αντίδραση που μοιάζει θα λέγαμε με καταδιωκτικό παραλήρημα εναντίον του συντρόφου. Το θύμα με τη σειρά του μπαίνει σε μια κατάσταση έντονου άγχους, θυμού, ακόμη και ντροπής αφού υπομένει τον εξευτελισμό νιώθοντας ανήμπορος να αντιδράσει. Σύμφωνα με τον J.G Lemaine θεωρείται αρκετά συχνό φαινόμενο και σε περιπτώσεις χωρισμού ή διαζυγίου.*
Στο διαδίκτυο υπάρχουν περιπτώσεις και άνθρωποι που μπορούν να «ρίξουν» κάποιον σε αυτή την άβολη κατάσταση όπως: 
• Η προσπάθεια να αποκλειστεί το θύμα από διαδικτυακές κοινότητες.
• Η άσκηση λεκτικής βίας πίσω από ανώνυμους λογαριασμούς.
• Η προσπάθεια παρέμβασης στη πραγματική ζωή του στόχου-θύματος.
Συμπερασματικά, το φαινόμενο αυτό υπήρξε από πάντα. Ο καθένας μας μπορεί να πέσει θύμα του. Όπως και κάποιοι από εμάς μπορεί να βρίσκονται στη απέναντι θέση του θύματος, να είναι εκείνοι που προκαλούν την ηθική παρενόχληση, να είναι οι θύτες. Αυτοί είναι δύοπολύ σημαντικοί λόγοι να γνωρίζουμε πότε έχουμε ξεπεράσει κάποια ηθικά και προσωπικά όρια του συνανθρώπου ή του εαυτού μας. Να αναγνωρίσουμε πότε συμβαίνει κάτι τέτοιο, είτε σε εμάς είτε στον συνάνθρωπο μας και να το σταματήσουμε, πριν μας καθηλώσει σε ένακύκλο διαστροφικών επιθέσεων προς την ψυχική μας υγεία και των ηθικών μας αξιών. Και όπως είπε η Hirigoyen: «το γεγονός ότι υπάρχουν ορισμένες περιπτώσεις μικρό-παρανοικών οι οποίοι ευνοούν να εμφανίζονται ως θύματα, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πραγματικά θύματα παρενόχλησης.» Hirigoyen (2009)
………………………………………………………….
*Σύμφωνα με τον JG Lemaire: «ορισμένες εκδικητικές συμπεριφορές, μετά το χωρισμό ή το διαζύγιο, μπορούν να γίνουν κατανοητές σε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο: λες και ένα άτομο, για να μη μισήσει τον εαυτό του, έχει ανάγκη να διοχετεύσει όλο του το μίσος σ’ ένα άλλο άτομο, το οποίο, κάποτε ήταν κομμάτι του εαυτού του.» Συνήθως σε τέτοιες περιπτώσεις η απόφαση του χωρισμού έρχεται από το θύμα, έτσι η παρενόχληση που δέχεται από το σύντροφο είναι ακόμα πιο έντονη, πιεστική, βίαιη. Στόχος της στάσης αυτής είναι η αποσταθεροποίηση και αποδιοργάνωση του συντρόφου, με σκοπό να τον κάνει να αμφιβάλλει για τον ίδιο του τον εαυτό και τους άλλους.
Η Hirigoyen προτείνει σε τέτοιες περιπτώσεις, ότι τα θύματα θα πρέπει να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους, να μην αμφιβάλουν για τον εαυτό τους και να αγνοήσουν τις επιθέσεις που δέχονται.

Πηγές:

https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/koinonia/via/24-ithiki-parenochlisi-mia-nea-morfi-bias-tis-irenas-anastasiu.html?fbclid=IwAR2rS5vLjg3SdPPpyOjNYE3Y3opYAyHN_dZlX19XpXLMaI1yz4xn4FRKB2s
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%97%CE%B8%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B5%CE%BD%CF%8C%CF%87%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B7
What's Your Reaction?
Excited
0
Happy
0
In Love
0
Not Sure
0
Silly
0
View Comments (0)

Leave a Reply

Your email address will not be published.

© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top