Το Γνώθι Σαυτόν | Πάστα Φλώρα

Η φράση «γνώθι σ’ αυτόν» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και παρωχημένη, καθώς παρ’ όλο που προέρχεται από την ύστερη αρχαιότητα χρησιμοποιείται ευρέως και στη σημερινή εποχή. Πολλοί, όμως, είναι εκείνοι, οι οποίοι δεν γνωρίζουν την αρχική εννοιολογική σημασία της φράσεως, η οποία είναι περισσότερο σύνθετη από αυτή της επιφανειακής αυτεπίγνωσης.

Το ζήτημα της αυτογνωσίας έχει απασχολήσει σύγχρονους ψυχολόγους και ερευνητές, καθώς επίσης και το ευρύ προβληματισμένο κοινό. Προκειμένου, όμως, να πραγματοποιηθεί προσωπική εξέταση του θέματος από τον καθένα μας, καλό θα ήταν να γνωρίζουμε σχετικά με την αρχική προέλευση της φράσης και την ερευνητική προσέγγιση στην αρχαιότητα, τόσο από τους Προσωκρατικούς φιλοσόφους, όσο και από τον ίδιο τον Πλάτωνα.

Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο οποίος υπήρξε ιερέας στο μαντείο των Δελφών, το «γνώθι σ’ αυτόν» ήταν μία φράση, γραμμένη στην είσοδο, αλλά και σε πολλά άλλα σημεία του ίδιου του μαντείου και σήμαινε ουσιαστικά την προτροπή να «γνωρίσουμε τον εαυτό μας». Μία εκ των διαστάσεων της συγκεκριμένης φράσεως για την αρχαιοελληνική πραγματικότητα, ήταν η αρκετά καλή γνώση του εαυτού μας, ώστε να αποφευχθεί η προσωπική υπερεκτίμηση των ανθρωπίνων δυνάμεων και, επομένως, σύγκριση με τους θεούς, γεγονός το οποίο αποτελούσε ύβρη.

Όπως είναι γνωστό, για τους Προσωκρατικούς φιλοσόφους η πρωταρχική αιτία και ο τρόπος δημιουργίας του κόσμου αποτελούσαν κύρια σημεία φιλοσοφικής αναζήτησης. Ήταν εκείνοι, οι οποίοι έθεσαν τα θεμέλια της επιστημονικής έρευνας, καθώς μελετούσαν τις αλλαγές των φυσικών φαινομένων μη βασιζόμενοι στις μυθικές διηγήσεις. Είναι καταγεγραμμένο πως έχει ειπωθεί από τον Θαλή το Μιλήσιο η φράση «μη αγνόει σαυτόν», το να μην αγνοεί, δηλαδή, κανείς τον εαυτό του. Θέτει, επομένως, ως προτεραιότητα την αυτογνωσία. Ένας ακόμη εκ των Προσωκρατικών υπήρξε και ο μέγας μαθηματικός και φιλόσοφος Πυθαγόρας, ο οποίος ανέπτυξε μία θεωρία περί αρετών, τις οποίες θα έπρεπε αρχικά οι μαθητές του να ακολουθήσουν, προκειμένου να επιτευχθεί η αυτογνωσία. Οι αρετές αυτές είναι:

Ευσέβεια «Θεόν τίμα, πρώτα και σέβου»
Ευορκία «Σέβου όρκον»
Τιμή στους γονείς «Τους γονείς τίμα»
Εγκράτειας «Ειθίζεο, γαστρός μεν πρώτιστα και ύπνου, λαγνείας, θυμού…»
Δικαιοσύνης «Δικαιοσύνην ασκείν έργω τε λόγω τε»
Γνώση ότι πεπρωμένο είναι όλοι ανεξαιρέτως να πεθαίνουν «Γνώθι θανέειν, πέπρωται άπασι»
Λιτότητα «Υγείας της περί το σώμα χρη έχειν· αλλά μέτρον ποτού, σίτου, γυμνασίων»
-Διαφύλαξη της Ελευθερίας «Μηδέ ανελεύθερον ίσθι· επί πάσι μέτρον άριστον»
-Δια της προσευχής Κατάκτηση Δυνάμεων «Αλλ’ έρχου επ’ έργον θεοίσιν επευξάμενος τελέσαι»
-Δια της καθάρσεως του σώματος και της ψυχής σώζεται το Εγώ
-Συνεχής Επιδίωξη της Φρόνησης «Ηνίοχον γνώμιν στήσας καθύπερθεν αρίστην»

Απώτερος σκοπός της προτροπής αυτής είναι να φτάσουμε στην επίτευξη της ύψιστης γνώσης, της αλήθειας. Προκειμένου να φτάσει, δηλαδή, κανείς στην αλήθεια, προϋπόθεση είναι πρώτα να έχει όσο καλύτερη γνώση του εαυτού του δύναται και αυτό επιτυγχάνεται με τον πλήρη αυτοέλεγχο και κυριαρχία των επίκτητων αναγκών μας.   

Ο Πλάτωνας, από την άλλη, χρησιμοποίησε την αλληγορία του σπηλαίου, μέσα στο οποίο υπάρχουν δέσμιοι άνθρωποι ενώ παρακάτω υπάρχει μία διαδρομή που οδηγεί προς τα ένα ανώτερο σημείο, προκειμένου να υποστηρίξει πως οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν την πραγματική αλήθεια και για να την προσεγγίσουν πρέπει να σπάσουν τα δεσμά τους. Τα δεσμά τους είναι η έμμονη πεποίθηση πως γνωρίζουν τον κόσμο και αντιλαμβάνονται πλήρως την πραγματικότητα, ενώ κάτι τέτοιο δεν ισχύει, καθώς είναι δέσμιοι και έχουν περιορισμένη ορατότητα.

Η αληθινή γνώση κατά τον Πλάτωνα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την αυτογνωσία, ενώ ο ζήλος για αυτά, τα οποία έχουν πραγματική σπουδαιότητα και η αποφυγή ενασχόλησης με πράγματα μηδαμινής αξίας, επιτυγχάνει την προσέγγισή της. Αξίζει, επίσης, να σημειωθεί πως στο τελευταίο καταγεγραμμένο έργο του «Νόμοι», ο Πλάτωνας αναφέρει ότι ο άνθρωπος, που όταν συμβαίνει κάτι ανεπιθύμητο επιρρίπτει κατευθείαν τις ευθύνες σε κάποιον άλλον παρά στον εαυτό του, ατιμάζει την ίδια την ψυχή του. Αυτό μας οδηγεί στο έμμεσο συμπέρασμα πως η μη αυτογνωσία καταλήγει σε ασέβεια προς τον ίδιο μας τον εαυτό.

Κατόπιν αυτής της συνοπτικής παρουσίασης του «γνώθι σαυτόν», σύμφωνα με τις θεωρήσεις ορισμένων προσωπικοτήτων της αρχαιότητας, καταλήγουμε στο ότι ο άνθρωπος, όπως είναι φυσιολογικό, δεν μπορεί να έχει απόλυτη αντίληψη της πραγματικότητας λόγω πολλών παραγόντων. Κάθε ένας από εμάς έχει μοναδικά βιώματα, διαφορετικές πραγματικότητες και άλλα ερεθίσματα και, όπως είναι λογικό δεν δύνανται όλοι να γνωρίζουν τις συνθήκες πίσω από τις οποίες κανείς έχει διαμορφώσει μία νοοτροπία. Επομένως, εφόσον υπάρχει τόση διαφορετικότητα λόγω ετερότητας των αιτιών, κάνουμε λόγο για μη αντικειμενικότητα της αλήθειας, αλλά ισχυρισμό προσωπικών αληθειών.

Θα ήταν απόλυτο, δογματικό και ανόητο να πιστεύει κανείς πως γνωρίζει την ύψιστη αλήθεια, από κοινωνικοπολιτικά, επιστημονικά έως και υπαρξιακά και κοσμολογικά ζητήματα. Η παραδοχή της μη γνώσης, εξάλλου είναι καλύτερη από τον ισχυρισμό της προσωπικής αυθεντίας. Εάν κανείς προσπαθήσει πρώτα να προσεγγίσει τον εαυτό του και γνωρίζοντάς τον να φθάσει στον επαναπροσδιορισμό ορισμένων απολυτοτήτων, που είχε προηγουμένως, θα πλησιάσει περισσότερο το μονοπάτι προς την καλύτερη αντίληψη των πραγμάτων.

Κωσταστίνα Φύτα 

See Also
© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top