Λίγα λόγια για τον Rousseau και το θέατρο: Η Επιστολή στον Ντ Αλαμπέρ | Πάστα Φλώρα

Γεννημένος στις 28 Ιουνίου του 1712, σε μία πόλη της Γενεύης αυστηρά προτεσταντική. Έμεινε ορφανός σε πολύ μικρή ηλικία. Μεγαλώνοντας και αντιλαμβανόμενος τον κόσμο, μίσησε κάθε περιορισμό που επιβάλλονταν στην ατομική του ελευθερία. Γεγονός που τον ώθησε στο να φύγει από την Γενεύη. Τα εφηβικά του χρόνια τα πέρασε με το να περιπλανιέται σε διάφορες πόλεις.

Το έργο που θα αναλυθεί παρακάτω είναι η Επιστολή στον Ντ Αλαμπέρ.

H «Επιστολή στον Ντ’ Αλαμπέρ» αποτελεί θεμελιώδες έργο, στο οποίο ο μεγάλος στοχαστής εκθέτει τις απόψεις του για τον πολιτισμό, τα ήθη και τα θεάματα. Απόψεις συντηρητικές και συγχρόνως ρηξικέλευθες. Η έντονα επικριτική του στάση έναντι του γαλλικού θεάτρου και των συναφών θεαμάτων της εποχής, η αντιπαράθεση της κοινοτικής συνοχής της Γενεύης στην ανωνυμία και την ηθική χαλαρότητα του Παρισιού, η αναζήτηση μιας αυθεντικής συμμετοχικής πολιτισμικής έκφρασης στη θέση της πολυτέλειας, της επιτήδευσης και της «θεατρικότητας» αποτελούν τους βασικούς άξονες της ρουσωικής προβληματικής.

Πιο συγκεκριμένα “Στην Επιστολή” ο Rousseau, επικρίνει τον θεσμό του θεάτρου και γενικότερα των θεαμάτων έτσι όπως λειτουργούσαν στην μητρόπολη . Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα έργα του φιλοσόφου, το οποίο εξετάζει και τις ηθικές αλλά και τις πολιτικές διαστάσεις του θεάτρου.

Με την Επιστολή αυτή ο Rousseau απαντά στον d’ Alembert για το λήμμα με τίτλο «Γενεύη», που ο τελευταίος είχε γράψει για την Εγκυκλοπαίδεια και εκφράζει απόψεις παρόμοιες με αυτές του Diderot. Την εποχή που η Επιστολή στον Ντ’ Αλαμπέρ βλέπει το φως της δημοσιότητας, το 1758, οι δρόμοι του Rousseau και του Diderot έχουν χωρίσει πλέον οριστικά. Το δοκίμιο αυτό σύμφωνα με τον David Osipovich, έχει χρησιμοποιηθεί για να υποστηριχτεί η άποψη ότι υπάρχει στενή σχέση μεταξύ της ηθικής και της τέχνης γενικότερα και όχι μόνο μεταξύ ηθικής και θεάτρου.

Ο Osipovich επισημαίνει ότι η αγγλική απόδοση του τίτλου, είναι Πολιτική και Τέχνες. Από μία άποψη επίσης ο Rousseau θεωρείται ως ένας από τους παραδοσιακούς υποστηρικτές της ηθικής, λόγω της οικειοποίησης μερικών απόψεων του Πλάτωνα. Οι απόψεις του Rousseau μπορούν να χαρακτηριστούν τόσο συντηρητικές όσο και ρηξικέλευθες. Θέτει κρίσιμα ερωτήματα για να καταλήξει στο συμπεράσματα του.

Μερικά από αυτά τα ερωτήματα είναι τα εξής:

Είναι καλά ή κακά τα θεάματα από την φύση τους;

Μπορούν να συνδυαστούν με τις ηθικές αξίες;

Πρέπει να είναι ανεκτά σε μια μικρή πόλη;

Μπορεί να είναι έντιμο το επάγγελμα του ηθοποιού;

Οι γυναίκες ηθοποιοί μπορούν να είναι τόσο φρόνιμες όσο οι άλλες γυναίκες;

Επαρκούν οι καλοί νόμοι για να καταστείλουν τις καταχρήσεις;

Οι καλοί αυτοί νόμοι μπορούν να ελέγχονται αποτελεσματικά;

Υποστηρίζει ότι το θέαμα από μόνο του δεν είναι επιβλαβές. Η λειτουργία του, το περιεχόμενο του και η επίδραση που ασκεί στους θεατές το καθιστούν επιβλαβές. Στην επιστολή λοιπόν καταδικάζει όχι μόνο το θέατρο από την οπτική της ηθικής, αλλά αναλύει και το κοινό που απευθύνεται. Ακόμα και αν το θέατρο δεν είναι φύσει κακό, μπορεί εν δυνάμει λόγω θεατών να γίνει κακό.

Σε μια πόλη όπου τα πάθη είναι ήδη εξημμένα, το θέατρο ίσως συμβάλλει στο μετριασμό των συνεπειών τους. Οι ηθοποιοί κατά τον Rousseau καλλιεργούν εξ επαγγέλματος το ταλέντο της εξαπάτησης, καθιστώντας έτσι τους θεατές επιδέξιους σε συνήθειες που μόνο στο θέατρο είναι αθώες, αλλά οπουδήποτε αλλού προκαλούν κακό.

«Ποιο είναι το ταλέντο του ηθοποιού; Είναι η τέχνη της πλαστοπροσωπίας, το να ενδύεται έναν άλλο χαρακτήρα από τον δικό του, να φαίνεται διαφορετικός από αυτό που είναι, να γίνεται εν ψυχρώ παθιασμένος, να λέει αυτό που δεν σκέφτηκε, τόσο φυσικά όσο αν το είχε πράγματι σκεφτεί και, τέλος, να ξεχνάει τη δική του θέση, επειδή έχει καταλάβει αυτή κάποιου άλλου».

Ο David Marshall στο έργο του με τίτλο “Rousseau and the State of Theater” σχολιάζει την προβληματική του Rousseau. Εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο τα θεάματα μπορούν να εξουσιάσουν και να επηρεάσουν την ζωή των ανθρώπων. Καταλήγει λοιπόν ότι το θέμα για τον φιλόσοφο δεν είναι αν το θέατρο πρέπει να καθιερωθεί, αλλά αν το θέατρο είναι δυνατό να αποφευχθεί εξ’ ολοκλήρου.

Η άποψη αυτή θα μπορούσε να ισχύει ακόμα και σήμερα, καθώς ο σύγχρονος άνθρωπος δέχεται καθημερινά πληθώρα μηνυμάτων και ειδήσεων με σκοπό τον αποπροσανατολισμό του από τους στόχους του. Ωστόσο στην Επιστολή στον Ντ’ Αλαμπέρ, σύμφωνα με τον Marshall, εντοπίζονται και απόψεις που δύσκολα θα γινόντουσαν αποδεκτές στην σημερινή εποχή.

Αυτές οι συντηρητικές απόψεις αφορούν την θέση των γυναικών τόσο στην θεατρική όσο και στην πραγματική ζωή. Το θέατρο λοιπόν σύμφωνα με τον ίδιο καθίσταται ιδιαίτερα επικίνδυνο για την γυναικεία φύση.

Οι Παριζιάνες, για παράδειγμα, πραγματώνουν την ύπαρξη τους από την γνώμη που έχουν οι άλλοι για αυτές. Επιμένει ότι οι γυναίκες έχουν δημιουργηθεί για να ευχαριστούν τους άνδρες και ότι ο προορισμός της γυναίκας είναι να γίνεται υποκείμενο της κοινής γνώμης. Όπως η ηθοποιός που γίνεται «παιχνίδι μπροστά στους θεατές», με τον ίδιο τρόπο το μικρό κορίτσι που παίζει με την κούκλα του, περιμένει τη στιγμή που θα γίνει η ίδια η κούκλα.

Εκείνη λοιπόν την στιγμή επάνω στην σκηνή οι γυναίκες φαντάζουν αφόρητα θεατρικές, καθώς ενισχύουν την έμφυτη υποκρισία τους μέσω της έκθεσής τους. Για τους άνδρες πιστεύει ότι ο κίνδυνος έγκειται στην μαλθακότητα και την εκθήλυνση που επέρχεται, όταν επικεντρώνουν το βασικό τους ενδιαφέρον στον έρωτα. «Το κακό που καταλογίζουμε στο θέατρο δεν είναι τόσο ότι εμπνέει εγκληματικά πάθη, όσο ότι προδιαθέτει την ψυχή για υπερβολικά τρυφερά συναισθήματα, τα οποία ικανοποιούνται στην συνέχεια εις βάρος της αρετής».

Μερικές λοιπόν από τις απόψεις του Rousseau, που εκφράζει στην Επιστολή του, θα μπορούσαν να αποτελέσουν τροφή για σκέψη για τον σημερινό άνθρωπο, όμως οι περισσότερες δεν θα μπορούσαν να υποστηριχθούν τον 21ο αιώνα, καθώς θεωρούνται, άκρως, παρωχημένες.

Χριστίνα Μαραβελή

See Also
View Comments (0)

Leave a Reply

Your email address will not be published.

© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top