Ο κινηματογράφος απέναντι στον ρατσισμό: Όταν η έβδομη τέχνη απογυμνώνει την πραγματικότητα | Πάστα Φλώρα

Αν θέλουμε να ορίσουμε τι πραγματικά είναι ο ρατσισμός, το μόνο που χρειάζεται είναι να κοιτάξουμε γύρω μας ή μέσα μας. Μια απειλή που σε αντίθεση με βιολογικές αντιδράσεις και επιδημίες, δεν είναι αόρατη. Αντιθέτως, είναι μια από τις πιο έκδηλες «αρρώστιες» του πολιτισμού και της κοινωνίας μας που μέχρι και σήμερα δεν έχει βρεθεί το αντίδοτο της.

Είναι ιδέα με πολλές συνιστώσες: το χρώμα δέρματος, η καταγωγή, η σεξουαλική προτίμηση ή η κοινωνική τάξη και όπως κάθε ιδέα, έτσι και αυτή μπορεί να καταστραφεί μόνο από εκείνον που τις δημιούργησε. Όταν όμως ο άνθρωπος δεν πείθεται να εξυγιάνει αυτήν την παθογένεια, τότε αναλαμβάνει η τέχνη να δώσει μια γερή γροθιά πραγματικότητας στο στομάχι. Όπλο και εργαλείο προβολής της πραγματικότητας είναι και η μεγάλη οθόνη, στην οποία ουκ ολίγοι σκηνοθέτες και σεναριογράφοι έδωσαν εικόνα, ήχο και ζωή σε πολλά που οι περισσότεροι διστάζουν ακόμη και τώρα να αντικρίσουν και κυρίως, να μιλήσουν. 

To Kill A Mockingbird (1962) 

Μια ταινία βασισμένη στο ομώνυμο και άκρως πετυχημένο βιβλίο της Harper Lee, το οποίο κυκλοφόρησε το 1960 και κέρδισε το βραβείο Pulitzer. Η μεταφορά του στην μεγάλη οθόνη από τον Robert Mullingan ήταν εξίσου αντάξια της επιτυχίας του βιβλίου κερδίζοντας 3 όσκαρ, δεκάδες άλλες υποψηφιότητες και μια θέση στις πλέον κλασικές ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου.

Η ταινία αφηγείται την ιστορία του Atticus Finch (Gregory Peck), ενός δικηγόρου, ο οποίος καλείται να υπερασπιστεί έναν Αφροαμερικανό άνδρα που κατηγορείται για τον βιασμό μιας λευκής γυναίκας στην Alabama την δεκαετία του ‘30 και να αποτινάξει από τη συνείδηση των παιδιών του τις ρατσιστικές προκαταλήψεις τους.

 

Η ταινία, όπως και το βιβλίο, έχουν χαρακτηριστεί ως έργα που όλοι πρέπει να δουν πριν το τέλος της ζωής τους με τον κύριο χαρακτήρα να αποτελεί σύμβολο γενναιότητας, δικαιοσύνης και νομικής ακεραιότητας μέσα σε έναν κόσμο όπου το διαφορετικό χρώμα δέρματος και η φυλή ήταν αρκετά για να καταστήσουν κάποιον αποδιοπομπαίο τράγο σε ένα έγκλημα βιασμού. Διαχρονικό, κλασικό και εθνικός αμερικανικός «θησαυρός» που θίγει μερικά από τα πιο επίμαχα θέματα μιας κοινωνίας.   

La Haine (1995) 

Όταν ο Γάλλος Mathieu Kassovitz έγραψε το σενάριο  της συγκεκριμένης ταινίας, προετοίμαζε το γαλλικό κοινό (και όχι μόνο) για μια γερή γροθιά στο στομάχι. Σε αντίθεση με το ρομαντικό σκηνικό των περισσότερων ταινιών του γαλλικού κινηματογράφου, η ταινία εστιάζεται στην σχέση που αναπτύσσουν ο Εβραίος Vinz, ο Άραβας Sayid και ο Αφρικανός Hubert σε ένα κακόφημο παριζιάνικο προάστιο μακριά από την αίγλη και τον ρομαντισμό των γαλλικών καρτ ποστάλ. Οι τρείς νέοι ζουν μέσα σε ένα σκληρό πλαίσιο περιθωριοποίησης, ρατσισμού και τυραννικής αστυνομικής εξουσίας ενώ μετά από μια σειρά αιματηρών συγκρούσεων, το όπλο ενός αστυνομικού καταλήγει στο χέρι ενός εκ των τριών. Τι θα ακολουθήσει άραγε;

 

Η συγκεκριμένη ταινία δεν θίγει αποκλειστικά τον φυλετικό ρατσισμό αλλά αγγίζει τόσο τον κοινωνικό όσο και τον ταξικό σε μια όχι και τόσο μακρινή περιοχή και εποχή ενώ μάλιστα, ο τότε πρωθυπουργός της Γαλλίας Alain Juppe, πραγματοποίησε μια υποχρεωτική ιδιωτική προβολή της ταινίας για όλα τα μέλη της τότε γαλλικής κυβέρνησης.

American History X (1998) 

Η ταινία παρολίγο να μην ξεκινούσε ποτέ γυρίσματα και να μην είχε τον Edward Norton ως πρωταγωνιστή. Παρόλα αυτά, σήμερα θεωρείται ως μια από τις πιο κορυφαίες ταινίες των τελευταίων δύο δεκαετιών και μια από τις ταινίες που πολλά σχολεία ανά τον κόσμο χρησιμοποιούν για εκπαιδευτικούς σκοπούς στα πλαίσια επιμόρφωσης απέναντι στο ρατσισμό.

 

Η ταινία περιγράφει τη ιστορία ενός πρώην bonehead (ναζιστικός οπαδός που ακολουθεί την κουλτούρα των skinheads) κατάδικου, ο οποίος μετά την αποφυλάκιση του για ένα ρατσιστικό έγκλημα μίσους προσπαθεί να αποτρέψει τον μικρότερο αδερφό του από το να κάνει τα ίδια λάθη με εκείνον. Η αλλαγή νοοτροπίας, η σθεναρή πάλη του εναντίον των ιδεών που με ζήλο ασπάστηκε έχοντας νέο  στόχο τώρα τη σωτηρία του μικρότερου αδερφού του, αποτέλεσε μια ωμή και ξεκάθαρη προσέγγιση απέναντι στο κύμα του νέο – ναζισμού, του νέο – φασισμού αλλά και του φυλετικού ρατσισμού δίνοντας μεγάλη τροφή για σκέψη και θέτοντας ένα απλό ερώτημα:

Είναι πολύ αργά για να αλλάξουμε την νοοτροπία μας και να ξεφύγουμε από τον φαύλο και αιματηρό κύκλο του μίσους; 

Boys Don’t Cry (1999) 

Μια από τις ελάχιστες ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου που επικεντρώθηκε στον ρατσισμό απέναντι στον σεξουαλικό προσανατολισμό και η πρώτη mainstream ταινία που επικεντρώθηκε στην ιστορία ενός trans άνδρα και πιο συγκεκριμένα, του Brandon Teena, στις Ηνωμένες Πολιτείες των αρχών της δεκαετίας του ’90.

Η τραγική ιστορία βιασμού και άγριας δολοφονίας του Brandon Teena από δύο γνωστούς του ορμώμενοι από ένα άρρωστο μίσος αλλά και η σχέση που διατηρούσε με την τότε κοπέλα του Lana Tisdel, βρίσκονται στο επίκεντρο της ταινίας, όπως επίσης και η αδιάκοπη προσπάθεια γιατρών, εκπαιδευτικών αλλά και του περιγύρου του να τον πείσει πως απλώς έπασχε από μια πολύ ισχυρή κρίση σεξουαλικής ταυτότητας.

 

Μια ταινία και μια ιστορία για γερά νεύρα που εκτός από όσκαρ και εξαιρετικές κριτικές, επιλέχθηκε από την ερευνητική βιβλιοθήκη του Αμερικανικού Κογκρέσου να ενταχθεί και να διατηρηθεί άπαξ στην διεθνή αμερικανική ταινιοθήκη ως μια ταινία «εξέχουσας πολιτιστικής, κοινωνικής και ιστορικής σημασίας».

Selma (2014) 

Σε αυτήν την ταινία – ωδή στα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων, παρακολουθούμε μέσα από τον σκηνοθετικό φακό της Ava Duvernay, τους αγώνες του Martin Luther King αλλά και τις τρείς θρυλικές και ειρηνικές πορείες διαμαρτυρίας που πραγματοποιήθηκαν τον Μάρτιο του 1965 από την πόλη Selma έως την Alabama ως μέρος του κινήματος για την κατάκτηση του δικαιώματος ψήφου των Αφροαμερικανών καθώς και την αναγνώριση των ανθρώπινων και πολιτικών δικαιωμάτων τους.

 

Οι αντιπαραθέσεις, τα γραπτά και οι ομιλίες του Martin Luther King και η πορεία μέχρι την ψήφιση του νόμου περί ανθρώπινων δικαιωμάτων το 1965 είναι ευρέως γνωστά όμως, έως και το 2014 δεν είχε γίνει καμία μεταφορά της ταραγμένης περιόδου της δεκαετίας του ’60 και των αγώνων για τα βασικότερα ανθρώπινα δικαιώματα στην μεγάλη οθόνη. Πρόσφατα, η ταινία έγινε διαθέσιμη και στο Netflix και επανήλθε ξανά στο προσκήνιο. 

Moonlight (2016)

Οσκαρική, άκρως επιτυχημένη και ένα ρεαλιστικά συγκλονιστικό πορτρέτο της Αμερικανικής κοινωνίας μέσα από τα μάτια του Barry Jenkins. Η ταινία καταγράφει την πορεία και τις δυσκολίες ενός νεαρού ομοφυλόφιλου Αφροαμερικανού άνδρα, ο οποίος ενηλικιώνεται σε μια από τις πιο σκληρές γειτονιές του Miami και σε ένα εξαιρετικά δύσκολο οικογενειακό περιβάλλον. Το ταξίδι της ενηλικίωσης απαιτεί ένα ταξίδι αυτογνωσίας και συνειδητοποίησης στο οποίο θα επιδοθεί ο πρωταγωνιστής ώστε να ανακαλύψει τόσο την φωνή όσο και την αληθινή του ταυτότητα. Ταινία – ωδή στα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανάγκη της ελευθερίας βούλησης, το Moonlight είναι μια ταινία για την οποία θα μιλάμε αρκετά τα επόμενα χρόνια. 

 

Αν μια εικόνα ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις, τότε μέσω του κινηματογράφου μπορούμε με λίγες εικόνες να φέρουμε στη ζωή χιλιάδες λέξεις που να απογυμνώνουν τον ρατσισμό με έναν πολύ έντονα βιωματικό τρόπο. Κάθε ταινία που προαναφέρθηκε αλλά και πολλές άλλες ακόμα όπως το The Help (2011), Django Unchained (2012), Mississippi burning (1988), The Butler (2013), 12 Years A Slave (2013), The Green Mile (1999) αλλά και το άκρως πετυχημένο ντοκιμαντέρ “I am Not Your Negro” του 2016 δημιουργήθηκαν με απώτερο σκοπό την ανάδειξη κάθε ρατσιστικής πτυχής αλλά και μάχης απέναντι στη εξάλειψη αυτής που ακόμη και αν δε βασίζεται σε πραγματική ιστορία, σίγουρα είναι εμπνευσμένη από την σύγχρονη (και όχι μόνο) πραγματικότητα. 

Διότι, η «έβδομη τέχνη» ωσάν τέχνη δεν θα μπορούσε να αρνηθεί την ανθρωπιστική της φύση και να μην φέρει στη ζωή όλα εκείνα για τα οποία φοβόμαστε ή επιδιώκουμε να συζητήσουμε.

Γράφει η Ειρήνη Σαμαρά

See Also
© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top