Ο κόκκος στο φιλμ & οι αντιφάσεις του | Πάστα Φλώρα

Ο «κόκκος» αποτελεί μία από τις πιο ενδιαφέρουσες ιδιότητες του φιλμ και το πλεονέκτημα που υπερασπίζονται οι περισσότεροι φωτογράφοι που χειρίζονται αναλογικό εξοπλισμό. Εμφανίζεται εντονότερα κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες και αποτελεί τελευταία ένα διφορούμενο θέμα. Ίσως, γιατί το grain effect έχει κορεστεί τόσο που κατέληξε να λειτουργεί ως αυτοσκοπός και όχι ως δημιουργικό μέσον.

Όπως σε όλες τις ψηφιακές φωτογραφίες υπάρχει pixel, έτσι και σε αυτές που προήλθαν από αναλογικό εξοπλισμό, υπάρχει κόκκος. Βρίσκεται παντού, ακόμα κι αν δεν γίνεται άμεσα αντιληπτός. Τα φιλμ, τα οποία διαθέτουν χαμηλό iso προσφέρουν τόσο ψιλό κόκκο που δίνουν αποτελέσματα εξαιρετικής ανάλυσης και ακρίβειας. Πρόκειται για ένα δίκοπο μαχαίρι που ναι μεν, αλλά. Γιατί το φιλμ που φέρει μικρή ευαισθησία στο φως, φυσικά και δε θα αποδώσει για τον σκοπό που κατασκευάστηκε, όταν οι συνθήκες του φωτισμού είναι περιορισμένες.

Θέλοντας δικαίως, λοιπόν, να φωτογραφίζουμε χωρίς περιορισμούς, πάμε σε υψηλότερα iso, στα φιλμ που απορροφούν περισσότερο φως και μας επιτρέπουν απόπειρες τις περισσότερες ώρες της μέρας (ειδικά αν μιλάμε και για φωτογραφία δρόμου). Η ευκολία αυτή προσλαμβάνουσας φωτονίων, προκαλεί μέσω χημικών διαδικασιών, το «κάψιμο» κάποιων σημείων, το να χαθούν (grain effect). Αν μεγεθύνουμε μια τέτοια φωτογραφία, φαντάζει σαν ένα παζλ που αφαιρέσαμε τυχαία αρκετά από τα κομμάτια που το αποτελούσαν. Στο φυσικό της όμως μέγεθος, εξακολουθούμε ακόμα να βλέπουμε μια κατανοητή από τον εγκέφαλο εικόνα.

Έτσι, αμέσως οι λεπτομέρειες εξαφανίζονται και νιώθουμε πως η σκυτάλη δόθηκε στην αναβίωση μιας παλαιότητας που έχουμε συνηθίσει παρατηρώντας φωτογραφίες άλλων δεκαετιών. Το πρόβλημα δεν είναι αυτό βέβαια. Ερώτημα αποτελεί το κατά πόσο η δυνατότητα του φιλμ αυτή χρησιμοποιείται πλέον για χάριν της καλλιτεχνικής φωτογραφίας. Είναι δηλαδή το εργαλείο που θα μας βοηθήσει να αποδώσουμε βέλτιστα ένα νόημα ή θα είναι ο τρόπος που θα στολίσουμε μία πληκτική και αδιάφορη προσπάθεια;

Η έλλειψη ευκρίνειας μας αφήνει να κινηθούμε έξω από τα ορισμένα πλαίσια του ρεαλισμού και να εκτιμήσουμε περισσότερο μια φωτογραφία για τα συναισθήματα που αποπνέει, παρά να την κρίνουμε για την απουσία ακριβής καταγραφής. Δεν παύει όμως, η αρχική ιδέα, το θέμα να κατέχει την υψηλότερη θέση αποτελώντας την ουσία της φωτογραφίας, η οποία οφείλει να χρησιμοποιεί το εφέ του κόκκου μονάχα ως κορνίζα. Σε διαφορετική περίπτωση παραπλανήσαμε τον εαυτό μας.

Με άλλα λόγια, όπως τα φίλτρα στην ψηφιακή φωτογραφία καμουφλάρουν τις μέτριες απόπειρες, το ίδιο θα κάνει και η χρήση κόκκου σε ένα χλιαρό φιλμ. Το κινηματογραφικό στυλ παλαιάς κοπής, δεν δύναται να σταθεί μόνο του, αλλά χρειαζόμαστε δραστηριοποιημένη φωτογραφικά αντίληψη και αφοσίωση σε αρμονικές δομές και λιτές συνθέσεις. Τον δημιουργικό συγκερασμό, δηλαδή, όλων των γνωρισμάτων, είτε με προσθήκη εξωγενών μορφών είτε χρησιμοποιώντας το περιβάλλον.

Δεν επιθυμώ να καλλιεργώ αγκυλώσεις, αλλά η φράση «έδωσε ωραίο κόκκο» που ακούγεται συχνά, λέει ελάχιστα από μόνη της, αν το κάθε κλικ δεν μας πάει ένα βήμα παραπέρα. Μην επιτρέπουμε στο μάτι μας να βολεύεται με τεχνάσματα. Σε κάθε φιλμ, το οποίο όχι μόνο κοστίζει, αλλά απαιτεί και χρόνο διαχείρισης, χρειάζεται να δίνουμε και την απαραίτητη καλλιτεχνική αξία.

Σε τελική ανάλυση, η επιλογή της αναλογικής προσέγγισης κρύβει μέσα της μια ολόκληρη φιλοσοφία, την οποία σχεδόν προσβάλλουμε, όταν είμαστε παράτολμοι. Στο δίπολο φως – σκοτάδι της φωτογραφικής τέχνης, το εφέ του κόκκου δηλώνει το άπλετο φως που συνέλεξε ο φακός και «άσπρισε» μέρος του φιλμ. Ας έχουμε στο νου πως προϋποθέτει την ανάλογη προσοχή και εσωτερική διεργασία, όσο και οι σκοτεινότερες συμπτώσεις.

Χριστίνα Χανιώτου

Photo Credits: Δημήτρης Ζαραφωνίτης, Dimitris Zarafonitis DarkRoom on Facebook

© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top