Συναισθηματική τρομοκρατία | Πάστα Φλώρα

Στο άκουσμα της λέξης «βίας», ο νους των περισσότερων κατατρέχει σε εικόνες κυρίως σωματικής βίας. Αργότερα και κατόπιν σκέψης, προσθέτουμε στην λίστα και άλλα είδη που μπορούν να χαρακτηριστούν βίαιες όπως περιπτώσεις λεκτικής, ψυχολογικής αλλά μιας γενικότερης συναισθηματικής βίας που συμπεριλαμβάνει όλα τα προηγούμενα. Συχνά αλλά όχι πάντα, η συναισθηματική βία ακολουθεί την σωματική και το αντίστροφο χωρίς όμως αυτό να ισχύει σε γενικότερο πλαίσιο. Ακόμη κι αν εκδηλωθούν τόσο ξεχωριστά όσο και ταυτόχρονα, ποια είναι τελικά η συναισθηματική βία που ίσως μακροπρόθεσμα να αποδειχθεί εξαιρετικά επιζήμια για το άτομο;

Είναι εξαιρετικά σημαντικό να αποφευχθεί μια λανθασμένη «ετικετοποίηση» αρνητικών διαπροσωπικών ζητημάτων ή καταστάσεων ως συναισθηματική κακοποίηση μέσα σε μια ερωτική, φιλική ή οικογενειακή σχέση. Ένας χωρισμός δεν αποτελεί συναισθηματική κακοποίηση αλλά ούτε και μια διαφωνία όπου οι φωνές λειτουργούν ως μια «απελευθέρωση» αρνητικών συναισθημάτων και αργότερα θα επέλθει συζήτηση και επίλυση της διαφοράς.

Οι παράγοντες της επαναληπτικότητας των φαινομένων και τα κίνητρα εκείνου που την ασκεί είναι αυτά που την ξεχωρίζουν. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο «θύτης» δεν έχει δόλια κίνητρα ασκώντας την ασυνείδητα, ωστόσο επιζήμια απέναντι στο θύμα που και εκείνο από πλευράς του είτε δεν συνειδητοποιεί είτε αρνείται να παραδεχθεί την κατάσταση.         

Αν θέλαμε σε επόμενο στάδιο να ορίσουμε την έννοια της συναισθηματικής κακοποίησης πολύ συνοπτικά, θα λέγαμε πως έχουμε να κάνουμε με μια σταθερή, επαναλαμβανόμενη,  συνειδητή ή ασυνείδητη προσπάθεια ελέγχου ενός άλλου ανθρώπου όχι με «όπλο» την σωματική βία αλλά τα συναισθήματα ή και άλλες λεπτές τακτικές εκφοβισμού. Σε αντίθεση με παρανοήσεις, δεν υπάρχει κάποιο περισσότερο «ευάλωτο» φύλο στην συναισθηματική κακοποίηση. Άνδρες και γυναίκες έχουν εξίσου τις ίδιες πιθανότητες να δεχθούν αλλά και να είναι και αυτοί που θα ασκήσουν συναισθηματική κακοποίηση στον σύντροφο, το παιδί ή τον καλύτερό τους φίλο. Με ποια μορφή όμως; 

Η πιο αναγνωρίσιμη μορφή συναισθηματικής κακοποίησης παραμένει η λεκτική βία είτε με την μορφή απειλών, κατηγοριών, επικρίσεων είτε ακόμη και εκφοβισμού. Παρ’ όλα αυτά και όπως προαναφέρθηκε, υπάρχουν και άλλες λεπτότερες ή έστω, λιγότερο αναγνωρίσιμες αλλά αξιοσημείωτες μορφές κακοποίησης που συνδέονται με την ενοχοποίηση, χειραγώγηση, έλεγχο αλλά και την «κυριαρχία» απέναντι στο θύμα. 

Η λεκτική βία περιλαμβάνει μια πληθώρα κατηγοριών, επικρίσεων, εξύβρισης και κριτικής, η οποία σε καμία περίπτωση όμως δεν λειτουργεί εποικοδομητικά. Αντιθέτως, αγγίζει τα όρια της υποτίμησης μειώνοντας τόσο την αυτοπεποίθηση όσο και μακροπρόθεσμα, την αυτοεκτίμηση του δέκτη. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, ο ψόγος και η υποτίμηση γίνονται σε «κοινή θέα» φίλων, γνωστών ή συγγενών με επόμενο, την εύκολη δικαιολογία του «μια πλάκα κάνουμε». Κι όταν αυτό θα αποδειχθεί πως δεν ευσταθεί, ο θύτης θυμώνει και είτε αποστρέφεται την ευθύνη αρνούμενος να δει και την άλλη πλευρά είτε ακολουθεί μια passive aggressive τακτική ωθώντας τον δέκτη να θεωρεί πως εκείνος ευθύνεται πραγματικά για την μεταχείριση την οποία δέχεται όντας «υπερβολικά ευαίσθητος» όπως ίσως συχνά θα κατηγορηθεί.

Σε δεύτερο στάδιο, η συναισθηματική κακοποίηση μπορεί να πάρει και άλλες μορφές όπως εκείνων της απομόνωσης και της παραμέλησης. Η απομόνωση όμως δεν αφορά τον θύτη προς το θύμα αλλά το θύμα προς το εξωτερικό του περιβάλλον εξαιτίας του θύτη, το οποίο παρεμβαίνει ή επηρεάζει τις σχέσεις του άλλου ατόμου είτε ευθέως (με απλές, επιτακτικές φράσεις όπως «μην κάνεις παρέα με αυτόν/αυτήν») περιμένοντας το άτομο να υπακούσει ή σε δεύτερη περίπτωση, με έμμεσους τρόπους προς τον ίδιο στόχο. Το θύμα αποκόπτεται σταδιακά τόσο από δραστηριότητες της ανεξάρτητης ζωής του όσο και από παρέες ή απλούστατα, χάνει την επιθυμία του για αυτά είτε από τον φόβο της αντίδρασης είτε απλώς από έλλειψη κινήτρου λόγω της αυτοεκτίμησης που ο θύτης φρόντισε να κατακερματίσει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα πολλών θυμάτων συναισθηματικής κακοποίησης είναι οι κατηγορίες απιστίας αλλά και εκρήξεων θυμού από τους συντρόφους τους όταν εκείνοι απλώς συνομίλησαν με κάποιον στα πλαίσια της εργασίας τους. 

Η παραμέληση γίνεται εύκολα κατανοητή όμως είναι σημαντικό να εντάξουμε μέσα στις μορφές συναισθηματικής κακοποίησης και εκείνη του χειρισμού σε εναλλαγή με αυτήν της παραμέλησης σαν ένα είδος τιμωρίας – επιβράβευσης. Σε πολλές ερωτικές σχέσεις, ο θύτης θα προσπαθήσει να βρει τρόπους με τους οποίους θα ελέγχει τον σύντροφο του και να φέρεται όπως θέλει ποντάροντας στα ευάλωτα σημεία του χαρακτήρα του χρησιμοποιώντας τα συναισθήματα της ντροπής, του φόβου ή ενοχών. Πρώην σύντροφοι χειριστικών ατόμων υποστήριξαν πως σε πολλές περιπτώσεις αντιλήφθηκαν πως οι σύντροφοι τους χρησιμοποιούσαν το σεξ ως έμμεση μορφή απειλής, είτε στερώντας το ως τιμωρία είτε προχωρώντας σε αυτό ως επιβράβευση. 

Θα αναρωτηθούμε λοιπόν, τι επίδραση έχει αυτό στο άτομο; Ποιες είναι οι συνέπειες του; Πως αντιμετωπίζεται;

Εάν υποθέσουμε πως ο χωρισμός έχει επέλθει, τότε το άτομο είτε μόνο του είτε με τη στήριξη κάποιου ειδικού μπορεί να αντιμετωπίσει τόσο τις άσχημες εμπειρίες όσο και τα κατάλοιπα αυτών. Θα λέγαμε ότι κρίνεται απαραίτητο και ιδίως σε περίπτωση που το θύμα συνεχίζει να βασανίζεται από εναλλαγές θυμού και θλίψης για όλα όσα συνέβησαν. Η πίεση μιας κακοποιητικής σχέσης, ειδικά εάν αυτή υπήρξε μακροχρόνια, μπορεί να επιφέρει έντονη κατάθλιψη ή άγχος αλλά ανεξαρτήτως διάρκειας, σίγουρα θα ακολουθήσει μια έντονη περίοδος διαταραχής μετά-τραυματικού στρες. Γιατί; Εξαιτίας της πλήξης της αυτό- αποτελεσματικότητας του ατόμου και ιδίως της διαστρεβλωμένης αντίληψης που αποκτά για την εικόνα και τον χαρακτήρα του σε συνδυασμό με την τρομακτική αίσθηση απώλειας του ελέγχου της ζωής του και πως ό, τι κάνει είναι λάθος ή κατακριτέο.  

Σε περίπτωση όμως που η τυχόν σχέση εξακολουθεί να υφίσταται, ο δέκτης της κακοποίησης αυτής τείνει να την αρνείται, να την ελαχιστοποιεί και να την κρύβει τόσο από τον περίγυρό του όσο και από τον ίδιο του τον εαυτό. Το θύμα αρνείται τις ανάγκες του λόγω φόβου ή χειρισμού ενοχοποιώντας την ικανοποίηση του εκτός και εντός κάθε σχέσης ενώ στην πραγματικότητα, αυτή οφείλει να επιδιώκεται τόσο για μια υγιή και ισορροπημένη προσωπική ζωή όσο και για κάθε διαπροσωπική σχέση. 

Εάν όμως παρατηρούμε πως δεχόμαστε κάποια από τις παραπάνω συμπεριφορές, η ζωή μας πηγαίνει πίσω αντί παρακάτω μέσα σε οποιαδήποτε σχέση μας και έχουμε υποβαθμίσει την αντίληψή που έχουμε για εμάς, μήπως ήρθε η ώρα να σκεφτούμε ότι κάτι δεν πάει καλά και ήρθε η ώρα να αλλάξει;  

Ειρήνη Σαμαρά 

© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top