Body Worlds | Επίσκεψη στα εγκαίνια της έκθεσης

Body Worlds

Body Worlds: Το σώμα… αλλιώς!

Στο Κέντρο Πολιτισμού Ελληνικός Κόσμος ξεκίνησε η έκθεση Body Worlds, η οποία θα έχει ανοιχτές τις πύλες της για το κοινό μέχρι και τις 31 Οκτωβρίου. Τα εκθέματα της έκθεσης είναι πραγματικά ανθρώπινα σώματα, τα οποία έχουν διατηρηθεί μέσω «πλαστινοποίησης». Η πλαστινοποίηση είναι μία μέθοδος διατήρησης του ιστού του σώματος που εφευρέθηκε το 1970 από τον Gunther von Hagens.

Είναι εντυπωσιακό ότι μέσω της διαδικασίας αυτής για τη διατήρηση των ανθρώπινων σωμάτων, έχουμε την ευκαιρία να περιηγηθούμε στον εσωτερικό κόσμο ενός σώματος. Ιστοί, νεύρα, τένοντες, μυς, κόκαλα, όργανα και αρτηρίες αποκαλύπτουν τον εκπληκτικό μικρόκοσμο που συνθέτει το σώμα μας.

Το θέαμα είναι αναμφίβολα μοναδικό αλλά εξίσου συναρπαστική είναι και η πρόσβαση σε αυτή τη γνώση. Αρκεί μόνο να σκεφτεί μάλιστα κανείς πως για την ανατομία του εκάστοτε σώματος και την πλαστινοποίησή του απαιτούνται 1.500 ώρες εργασίας. Κάθε σώμα, δηλαδή, απαιτεί ένα ολόκληρο έτος για να ολοκληρωθεί!

Σύμφωνα με την Δρ Angelina Whalley, ανατόμο, σχεδιάστρια και επιμελήτρια της έκθεσης, ο σκοπός του εγχειρήματος δεν συνίσταται μόνο στην επιμόρφωση των θεατών γύρω από το σώμα. Μέσα από την επαφή τους με τα εκθέματα εκπαιδεύονται σε βασικά ζητήματα που αφορούν το ευ ζην και τις λειτουργίες του σώματος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την προαγωγή της υγείας αλλά και την πρόληψη παθήσεων και διαταραχών.

Από τη ζωή ως το θάνατο

Η έκθεση είναι τέτοια που προ(σ)καλεί την επισκέπτρια και τον επισκέπτη να γνωρίσει και να μάθει. Να ρίξει μία ματιά στο εσωτερικό άλλων σωμάτων σαν να ρίχνει μία ματιά στο δικό της/του σώμα. Κάθε θεματική περιοχή της έκθεσης προβάλλει και μία διαφορετική οπτική του ανθρώπινου σώματος και της ζωής.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι στην παρούσα έκθεση, τέχνη και ιατρική βρίσκονται σε μία διαλεκτική σχέση. Το εκάστοτε ανθρώπινο σώμα, πλαστινοποιημένο με τελείως διαφορετικό τρόπο κάθε φορά (ως ζωγράφος, μπαλαρίνα, ποδοσφαιριστής, λαμπαδηδρόμος κτλ), αναδεικνύει τις δυνατότητες και τα όρια που έχει το σώμα. Οι στάσεις των σωμάτων υποδηλώνουν μία προς μία πως η ίδια η ζωή είναι τέχνη.

Επομένως, η ιδέα γύρω από την οποία δομήθηκε η παρούσα έκθεση ξεπερνά την εμπειρία μίας επίσκεψης σε ένα μουσείο ανατομίας. Το κοινό μπορεί να έρθει σε επαφή με την ευθραυστότητα του σώματος, τα όριά του αλλά και τα οφέλη της διατήρησης μίας καλής καθημερινότητας για το σώμα. Σύμφωνα με την έκθεση, η άθληση, η σωστή διατροφή και η ψυχοσυναισθηματική ευεξία επηρεάζουν άμεσα τον ψυχοσυναισθηματικό μας κόσμο.

Body Worlds

Το φυσιολογικό και το παθολογικό

Η έκθεση αυτή, καθώς έχει δημιουργηθεί από γιατρούς, παρουσιάζει το ανθρώπινο σώμα μέσα από το δίπολο της υγείας και της ασθένειας. Όλο το πνεύμα του εγχειρήματος βασίζεται στον κανόνα του φυσιολογικού και του παθολογικού. Παρουσιάζεται η αμιγώς βιολογική διάσταση της ύπαρξης μέσα από το ανατομοκλινικό βλέμμα των γιατρών.

Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι αντικρίζουμε ανθρώπινα σώματα χωρίς να γνωρίζουμε τίποτα για την ταυτότητά τους. Ποιοι υπήρξαν αυτοί οι άνθρωποι πριν πεθάνουν; Πως πέθαναν, σε ποια ηλικία; Που έζησαν;

Στα μάτια μου ήταν αφενώς εντυπωσιακό και αφετέρου αμήχανο να παρακολουθώ ένα σώμα να κρέμεται μπροστά από το τέρμα ενός ποδοσφαιρικού γηπέδου, προσπαθώντας να πιάσει τη μπάλα. Ένα σώμα, κάποιου ανθρώπου, έχει πλαστινοποιηθεί και παρουσιάζεται σε μία έκθεση ως τερματοφύλακας.

Ως θεατής, είχα τη δυνατότητα να κοιτάξω το κρανίο του, τον εγκέφαλό του, τους μύς του να τεντώνονται, να νύχια στις άκρες των οστών του χεριού. Όμως δεν γνώριζα τίποτα γι’ αυτόν τον άνθρωπο. Γνώριζε για την καλλιτεχνική απεικόνιση του πλαστινοποιημένου σώματός του κατ’ αυτό τον τρόπο; Του άρεσε, άραγε, το ποδόσφαιρο; Γιατί δεν υπήρχαν οι ιστορίες των ανθρώπων πίσω από τα σώματα; Γιατί θαυμάζαμε κάπως «στεγνά» το θαύμα της ανατομίας;

Και η ανατομία, είναι πράγματι εντυπωσιακή, αυτό δεν μπορώ να το αρνηθώ. Όμως πώς μπορεί να συνομιλήσει μία τέτοια έκθεση με το κοινωνικό γίγνεσθαι της περιόδου; Τί μπορεί να μας πει και να μας βάλει να σκεφτούμε στην περίοδο της επέλασης μίας πανδημίας που αφήνει πίσω της γεμάτες ΜΕΘ και αμέτρητους νεκρούς;

Η δυνατότητα να εστιάσω στα όργανα ήταν σχεδόν αποκαλυπτική. Το να κατανοήσω τους τρόπους που περνάμε από το φυσιολογικό στο παθολογικό και τις συνέπειές του σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος, ήταν αναμφίβολα επιμορφωτικό. Μου έδωσε την αίσθηση της εκ των έσω (με την κυριολεκτική σημασία) κατανόησης του σώματός μου.

Ωστόσο, αυτός ο απόλυτος και μανιχαϊστικός διαχωρισμός ανάμεσα στην υγεία και την ασθένεια, με έβαλε σε σκέψεις. Η φετιχοποίηση του ανθρωπίνου σώματος μέσα από την αναπαράστασή του σε στιγμές δημιουργίας ή αθλητικών επιδόσεων, έδινε ένα μήνυμα για το σύγχρονο ιατρικό βλέμμα.

Ένα βλέμμα που διαρκώς απομακρύνεται από την ολιστική προσέγγιση του ανθρώπου ως ενός όντος με ταυτόχρονη βιολογική, ψυχοσυναισθηματική και κοινωνική υπόσταση. Ένα βλέμμα που διαρκώς εστιάζει στον εσωτερικό μικρόκοσμο, αναδεικνύοντάς τον στο μεγαλείο της σύγχρονης ιατρικής. Ένα βλέμμα που βλέπει κύτταρα και ιστούς σε ένα αποστειρωμένο περιβάλλον.

Ποιο είναι το μέλλον της ιατρικής (ως επιστήμης) και του ανθρώπου;

Αυτό το ερώτημα ροκάνιζε τη σκέψη μου όσο παρακολουθούσα την έκθεση. Μήπως η επιστήμη υπηρετεί πλέον τον εαυτό της αντί για τον άνθρωπο; Μήπως και ο ίδιος ο άνθρωπος επιδιώκει να υπηρετήσει μία υπερβατολογική επιστήμη;

Στην έκθεση υπήρχαν σε διάφορα σημεία της διάσπαρτα αποφθέγματα για τη δύναμη της θέλησης και της ζωής. Για τη ζωτικότητα που αποτελεί την κινητήριο δράση της ζωής. Όμως, όσο αποστειρωμένα ήταν τα όργανα και τα σώματα που παρακολούθησα, άλλο τόσο ήταν και η οπτική των διοργανωτών.

Σε έναν κόσμο που μαστίζεται από φτώχεια, πολέμους, γυναικοκτονίες και κακουχίες, έχουμε όντως τη δυνατότητα να μιλάμε με όρους θετικής ψυχολογίας για το «ευ ζην»;

Σε έναν κόσμο που ο υποσιτισμός πλήττει τεράστιο κομμάτι του παγκόσμιο πληθυσμού, και η πρόσβαση σε τροφή και πόσιμο νερό είναι ελλιπής, δεν είναι ένα εξόφθαλμο προνόμιο να μιλάμε για τα οφέλη της σωστής διατροφής στην καλή υγεία του σώματος;

Σε έναν κόσμο που η υγεία και η ασθένεια συνυπάρχουν, καθώς το σώμα είναι τρωτό και ευάλωτο, δεν είναι παράλογο να ταξινομούμε το παθολογικό στη σφαίρα του μη κανονικού/μη φυσιολογικού;

Σε έναν κόσμο που υπάρχουν τόσα εκατομμύρια σώματα με αναπηρία, άλλα από την πρώτη μέρα που ήρθαν στη ζωή κι άλλα μετέπειτα, δεν είναι αναπηροφοβικό να αποσιωπούμε τις εμπειρίες τους αλλά και την ίδια την ύπαρξή τους;

Σε έναν τέτοιο κόσμο, αντιλαμβανόμαστε ότι ακόμα και η υγεία πολλές φορές είναι προνόμιο. Η πρόσβαση σε πόσιμο νερό και καλής ποιότητας τροφή απαιτεί ένα οικονομικό κεφάλαιο. Ο χρόνος και η δυνατότητα για άσκηση αποτελούν ένα προνόμιο που δεν έχουν όλοι, είτε λόγω προβλημάτων υγείας είτε λόγω πολύωρης εργασίας, που υπερβαίνει το οκτάωρο.

Η αναπηρία είναι μία έκφανση της ζωής, που όμως αποσιωπάται σαν να μην υπάρχει, επειδή διαρρηγνύει τον κανόνα του φυσιολογικού. Η ασθένεια είναι φυσιολογική διότι συμβαίνει σε όλους τους ανθρώπους, είναι η έμπρακτη υπενθύμιση ότι είμαστε τρωτοί και ευάλωτοι. Ο κανόνας του «φυσιολογικού», παρά τη διαρκή προβολή του, αξίζει να τίθεται σε ένα πρίσμα κριτικής και να προβληματοποιείται.

Body Worlds

Το σώμα μας κι εμείς

Για κάποια/ον που δεν ασχολείται ακαδημαϊκά ή επαγγελματικά με την ιατρική, η έκθεση αυτή μπορεί να αποτελέσει εμπειρία ζωής. Μπορεί να αλλάξει ο τρόπος που κατανοούμε, αντιλαμβανόμαστε και μεταχειριζόμαστε το σώμα μας.

Σίγουρα θα το εκτιμήσουμε. Μέσω αυτού, μπορούμε να υπάρχουμε σε αυτόν τον κόσμο. Παράλληλα θα το σεβαστούμε, αφού κι αυτό είναι τρωτό και έχει τα όριά του.

Σε κάθε περίπτωση, το σώμα μας μας ανήκει. Μέσω αυτού ερχόμαστε στον κόσμο, κάνουμε φίλους και μπορούμε να υπάρξουμε βιολογικά αλλά και κοινωνικά, συναισθηματικά, ψυχολογικά. Το σώμα είναι ένα εισιτήριο για τη ζωή. Του οφείλουμε την αγάπη και την εκτίμηση που του αξίζει!

Αλεξίου Πηνελόπη

© 2019 PASTAFLORAMAG.GR. ALL RIGHTS RESERVED | WEB DESIGNSELIDAMOU.GR
Scroll To Top