Από το φουαγιέ στο κινητό: Η νέα θεατρική κοινότητα του Theta
Το θέατρο στην Ελλάδα δεν πάσχει από παραστάσεις. Πάσχει από το να ξέρεις ποιες από αυτές αξίζει να ψάξεις. Κάθε σεζόν ανεβαίνουν εκατοντάδες παραγωγές, η πληροφορία γύρω τους πολλαπλασιάζεται, τα δελτία Τύπου πέφτουν βροχή, τα social γεμίζουν αποσπάσματα και φωτογραφίες και, παρ’ όλα αυτά, όταν κάποιος μας ρωτήσει «τι να δω;», καταλήγουμε συνήθως να ψάχνουμε στα μηνύματα, στα stories ή να θυμηθούμε τι μας είχε πει εκείνος ο φίλος που «βλέπει πολύ θέατρο». Η πιο χρήσιμη πληροφορία, τελικά, παραμένει συχνά η πιο ανοργάνωτη: τι πραγματικά σκέφτηκε ο άνθρωπος που κάθισε στην πλατεία και είδε την παράσταση. Μη φοβού, θεατρόφιλε ή μη, το app Theta, είναι εδώ για σένα.
Από αυτή ακριβώς την αντίφαση γεννήθηκε το Theta. Ένα app που δεν θέλει να σου υποδείξει τι αξίζει να δεις, ούτε να φορέσει τον μανδύα του ειδικού, αλλά να συγκεντρώσει εκείνη τη συζήτηση που μέχρι σήμερα τελείωνε μαζί με το τελευταίο ποτό μετά την παράσταση. Τη γνώμη του θεατή, από το «έκλαψα» μέχρι την ανάλυση επιπέδου διδακτορικού. Μιλήσαμε με την Παναγιώτα Μηλιώτη, την ιθύνουσα νου πίσω από το app, για την ιδέα που μοιράζεται μαζί με τους ανθρώπους του Theta, την ανάγκη μιας πραγματικής θεατρικής κοινότητας, το αρχείο που χτίζεται από τη μνήμη των ίδιων των θεατών και, κυρίως, για το αν τελικά υπάρχει τρόπος το «από στόμα σε στόμα» να μη χάνεται.
Αρχικά, πάντα η πρώτη ερώτηση έχει να κάνει με το να σε γνωρίσουμε καλύτερα. Άρα πες μας λίγα πράγματα για σένα και την πορεία μέχρι σήμερα.
Έχω σπουδάσει βιοχημεία και δουλεύω πάνω σε κλινικές μελέτες οπότε, όπως καταλαβαίνεις, καμία σχέση με το θέατρο. Δεν παίζω, δεν σκηνοθετώ, δεν έχω σπουδάσει κάτι σχετικό. Είμαι θεατής, και μόνο αυτό.
Έχω φίλους ηθοποιούς, και ακόμα περισσότερους φίλους που βλέπουν θέατρο μανιωδώς, αρκετοί από αυτούς πολύ περισσότερο από εμένα.
Δεν είναι το μόνο πράγμα που κάνω στον ελεύθερο χρόνο μου, είναι όμως σίγουρα αυτό για το οποίο θα κοιτάξω να κρατήσω χρήματα από το μηνιαίο μου budget. Είναι και ο λόγος που βλέπω τους φίλους μου: τα μισά μας ραντεβού καταλήγουν σε κάποιο φουαγιέ. Οι παραστάσεις μάς δίνουν πάντα τροφή για σκέψη, και από εκεί προκύπτουν οι ωραιότερες συζητήσεις που συνήθως κρατάνε πιο πολύ από την ίδια την παράσταση.
Βγαίνοντας κρατούσα πάντα δύο γραμμές στις σημειώσεις του κινητού: τι μου άρεσε, τι δεν μου κάτσε, αν θα το πρότεινα. Το Theta το έφτιαξα ακριβώς γι᾽ αυτό. ΝΑ υπάρχει ένας χώρος, μια κοινότητα, όπου αυτά τα notes δεν μένουν κλειδωμένα στο κινητό του καθενός αλλά μοιράζονται.
Theta, λοιπόν, ένα app για το θέατρο που όπως καταλαβαίνω μεταφέρει το από στόμα σε στόμα σε μια νέα βάση. Πώς γεννήθηκε η ιδέα και πόσοι είστε πίσω από αυτή;
Η αφορμή είναι πολύ συγκεκριμένη: ήμουν στον Άμλετ, στο Ανοιχτό Θέατρο Ηλιούπολης, πριν περίπου δυόμισι χρόνια, και κάποια στιγμή έκανα ένα zone out. Εκεί μου ήρθε η ιδέα. Ζητώ συγγνώμη από τους συντελεστές.
Το πρόβλημα βέβαια προϋπήρχε, απλώς δεν το είχα ονομάσει. Δεν θυμόμουν τι είχα δει. Και κάθε φορά που κάποιος μου ζητούσε πρόταση, του έπεφτε σεντόνι μισές πληροφορίες από μνήμης, ένα «περίμενε να βρω κάτι stories» και μετά ψάξιμο πάλι στα notes. Την ίδια στιγμή, τα αντίστοιχα app για ταινίες και βιβλία τα έχω λιώσει, χρόνια τώρα. Για το θέατρο δεν υπήρχε τίποτα.
Υπήρχε κι ένα δεύτερο κενό, ίσως πιο σημαντικό: πού βρίσκεις αξιόπιστες γνώμες από πραγματικό κόσμο; Το μεγαλύτερο μέρος όσων διαβάζεις για μια παράσταση πριν πας είναι προωθητικό υλικό. Αυτό που λείπει είναι ακριβώς το «τι είπε ο φίλος σου που το είδε».
Η βασική ομάδα είμαστε τέσσερις: ο Δημήτρης και ο Γιώργος στο τεχνικό κομμάτι, η Κατερίνα πίσω από τα γραφικά και το edit, κι εγώ στην επικοινωνία και στον συντονισμό. Στην πορεία προστέθηκαν η Έλενα και η Μάριαν. Και υπάρχει και κάτι που δεν το περίμενα καθόλου: ο Παναγιώτης, η Κατερίνα και η Αλεξάνδρα μάς έγραψαν οι ίδιοι ότι θέλουν να βοηθήσουν και βοηθάνε στη manual δουλειά, που με τόσες παραστάσεις είναι κυριολεκτικά ατελείωτη. Γραφείο δεν έχουμε. Έχουμε ένα group chat που δεν κοιμάται ποτέ.
Θα ήταν όμως παράλειψη να σταματήσω στην ομάδα. Τίποτα από όλα αυτά δεν θα το είχαμε καταφέρει χωρίς τη στήριξη των φίλων μας, είναι ο πυρήνας αυτού του community που πλέον όλο και μεγαλώνει. Το ίδιο ισχύει και για όλους όσοι μπαίνουν στη διαδικασία να κάνουν βίντεο μαζί μας ή να μας πουν ποιες παραστάσεις αγάπησαν. Το κάνουν με μια προθυμία και μια χαρά που, ειλικρινά, είναι ο λόγος που θέλουμε να το συνεχίσουμε.
Οπότε ναι, το «από στόμα σε στόμα» το λες πολύ σωστά. Απλώς τώρα δεν χάνεται.
Αν και είμαι ήδη μέλος της νέας αυτής κοινότητας, θα ήθελα να μάθω ποιος είναι ο στόχος της. Να ενώσει θεατρόφιλους; Να αποκλείσει κατευθυνόμενες απόψεις; Ή να μεταφέρει αυτό που ουσιαστικά βιώνει ο θεατής, μακριά από αναλύσεις κριτικών;
Καταρχάς χαίρομαι πολύ που είσαι ήδη μέσα.
Από τα τρία που λες, θα κρατήσω κυρίως το τρίτο, το πρώτο είναι κάτι που προκύπτει μόνο του, δεν το ορίζεις από πάνω.
Ο στόχος βγαίνει από κάτι που κάνουμε ήδη όλοι: βγαίνεις από την παράσταση, πάτε με την παρέα για ένα ποτό, και ξεκινάει η συζήτηση. Τι σου άρεσε, τι δεν σου κάτσε, ποιος ήταν εξαιρετικός, γιατί ο διπλανός σου το είδε τελείως αλλιώς. Αυτή η μεταθεατρική κουβέντα είναι πολλές φορές το καλύτερο κομμάτι της βραδιάς και μέχρι τώρα τελείωνε εκεί. Την άκουγαν πέντε άτομα γύρω από ένα τραπέζι και μετά χανόταν.
Αυτό ακριβώς μεταφέρουμε στο app. Δεν είναι κάτι απέναντι στην κριτική, είναι απλώς άλλο πράγμα και δεν είχε μέχρι τώρα πού να μπει.
Γι᾽ αυτό και θέλουμε να μπορείς να γράψεις «δεν μου άρεσε» χωρίς να νιώθεις ότι πρέπει να το υπερασπιστείς σε επίπεδο διδακτορικού. Και να γράψεις «έκλαψα» χωρίς να ντρέπεσαι. Ισχύει όμως και το αντίστροφο: αν θες να γράψεις κριτική επιπέδου διδακτορικού, γράψ᾽ την, έχει ακριβώς την ίδια αξία. Είτε βλέπεις μία παράσταση την εβδομάδα είτε τρεις τον χρόνο, το review σου στο Theta μετράει το ίδιο. Δεν χρειάζεται να ξέρεις τίποτα για να μπεις. Είδες, ένιωσες κάτι, το έγραψες.
Υπάρχει και ένα σημείο που το κρατάμε πολύ αυστηρά: δεν προτείνουμε εμείς παραστάσεις. Προσπαθούμε να δείχνουμε τι λέει ο κόσμος για μια παράσταση, όχι να έχει γνώμη το ίδιο το Theta. Δίνουμε ορατότητα, δεν δίνουμε γνώμη.
Και το πιο ενδιαφέρον κομμάτι είναι ακριβώς εκεί: στην ίδια παράσταση βλέπεις κάποιους να βάζουν πέντε αστέρια και κάποιους ένα. Μετά μπαίνεις στο προφίλ του καθενός, βλέπεις τι άλλο έχει δει και πώς το βαθμολόγησε, καταλαβαίνεις το στυλ του και ξαφνικά όλα βγάζουν νόημα. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε. Χρειάζεται να ξέρεις ποιον να εμπιστευτείς.
Αυτή τη στιγμή το data του app εμπεριέχει τι εύρος παραστάσεων χρονολογικά; Μπορεί κάποιος να πει ότι σε βάθος χρόνου θα επεκταθείτε και στο παρελθόν, ως ένα είδος ιστορικού αρχείου;
Αυτή τη στιγμή το app καλύπτει ό,τι παίζεται τώρα και ό,τι έρχεται και παράλληλα, ό,τι προσθέτουν οι ίδιοι οι χρήστες από το παρελθόν. Αυτό έχει ήδη ξεκινήσει, και πιο γρήγορα απ᾽ όσο περίμενα.
Κάθε χρήστης μπορεί να περάσει όποια παράσταση έχει δει, όσο παλιά κι αν είναι. Και ο κόσμος κυριολεκτικά άνοιξε το τεφτέρι του: έχω μιλήσει με ανθρώπους που πέρασαν μόνοι τους πάνω από πενήντα παραστάσεις ο καθένας, από τα τετράδια που κρατούσαν χρόνια. Εμείς επιβεβαιώνουμε τα στοιχεία και η παράσταση μπαίνει κατευθείαν στο app. Έτσι χτίζεται σιγά σιγά ένα data pool από παλιές παραγωγές, κάτι που το είχα σχεδιάσει από την αρχή, ήταν από τα βασικά.
Το πιο ωραίο είναι αυτό που ακολουθεί. Κάποιος θυμάται μια παράσταση που είδε πριν τέσσερα χρόνια, την περνάει και μετά μπαίνουν κι άλλοι χρήστες και γράφουν κριτική στην ίδια. Ξαφνικά βλέπεις ποιες παραστάσεις έμειναν αξέχαστες· ποιες τις κουβαλάει ο κόσμος μέσα του ακόμα και χρόνια μετά.
Οπότε ναι, πάμε και προς τα πίσω. Απλώς όχι σαν επίσημο αρχείο που το συντάσσει κάποιος από πάνω. Χτίζεται ανάποδα, από τη μνήμη του κόσμου. Και για μια τέχνη που δεν αφήνει αντίγραφο, αυτό είναι ίσως το πιο κοντινό σε αρχείο που μπορεί να υπάρξει.
Από τη στιγμή που κάνετε ένα app για την ελληνική θεατρική πραγματικότητα, τότε ξέρετε πάνω κάτω και πώς κινείται αυτή. Τι παράπονα έχεις ως θεατής σε σχέση με το θέατρο στην Ελλάδα σήμερα και τι θα ήθελες να αλλάξει άμεσα;
Το βασικό μου παράπονο είναι ότι η ορατότητα δεν έχει σχέση με την ποιότητα. Ανοίγουν κάθε σεζόν εκατοντάδες παραστάσεις και εσύ μαθαίνεις για τις είκοσι, αυτές που έχουν budget ή ένα όνομα που το ξέρει και η μαμά σου. Υπάρχουν μικρά σχήματα που παίζουν κάτι εξαιρετικό σε πενήντα θέσεις, κλείνουν τον Μάρτιο, και δεν το έμαθε ποτέ κανείς. Δεν είναι θέμα γούστου, είναι θέμα διανομής της πληροφορίας.
Το ίδιο ισχύει και γεωγραφικά. Το «ελληνικό θέατρο» συζητιέται σαν να είναι αθηναϊκό θέατρο, ενώ παίζονται πράγματα σε όλη τη χώρα. Και το ίδιο ισχύει και για τις ερασιτεχνικές παραγωγές, που για κάποιον λόγο θεωρούνται δεύτερης κατηγορίας πληροφορία.
Να είμαι όμως ειλικρινής: το app έχει έναν μήνα ζωής, δεν έχουμε φτάσει ούτε κατά διάνοια εκεί. Το δουλεύουμε. Αυτό που μας δίνει ελπίδα είναι ότι δεν χρειάζεται να το κρίνουμε εμείς. Στα Community Picks του Theta μια παράσταση ανεβαίνει σε popularity επειδή ο κόσμος την είδε και τη συζητάει, αυτό είναι το μόνο που μετράει. Δεν υπάρχει προωθημένη θέση, δεν υπάρχει κάποιος από πάνω που αποφασίζει τι αξίζει προβολή. Ο κόσμος αποφασίζει τι συζητιέται.
Και επειδή οι ίδιοι οι χρήστες ανεβάζουν τις παραστάσεις που βλέπουν, ο στόχος είναι στο Theta να τις βρίσκεις όλες: και τις ερασιτεχνικές, και όσες παίζονται εκτός Αθήνας. Ελπίζω πραγματικά να φτάσουμε εκεί.
Τα βίντεο προώθησης του app, αλλά και μέσα σε αυτό, καλούν τον κόσμο να πει τρεις παραστάσεις που αγαπά ή εκείνες που ξεχώρισαν από την προηγούμενη χρονιά. Εσένα ποια είναι η αγία σου τριάδα μέχρι σήμερα;
Θα μου επιτρέψεις να μην απαντήσω με ονόματα και το λέω με το καλύτερο πνεύμα. Εδώ εκπροσωπώ το Theta, και κρατάμε από την πρώτη μέρα ότι δεν προωθούμε εμείς παραστάσεις.
Η αγία τριάδα μου πάντως δεν είναι κρυφή: είναι στο προφίλ μου στο Theta, δημόσια, όπως κάθε άλλου χρήστη. Εκεί είμαι θεατής, όχι το app.
Άλλωστε γι᾽ αυτό στα βίντεο ρωτάμε συνέχεια διαφορετικό κόσμο, η ερώτηση αξίζει όταν την απαντάνε πολλοί και διαφωνούν. Κάν᾽ την καλύτερα στους αναγνώστες σου, θα βγει πολύ πιο ωραίο.
Τέλος, ποια ήταν η παράσταση ή ίσως η ερμηνεία κάποιου ηθοποιού που λειτούργησε ώστε να αγαπήσεις το θέατρο;
Εδώ θα κάνω την εξαίρεση στον κανόνα μου, μιας και μιλάμε για κάτι που έπαιξε πριν από πολλά χρόνια.
Ήταν το Κουρδιστό Πορτοκάλι με τον Άρη Σερβετάλη. Σχολείο ακόμα, με τη μαμά μου.
Το αστείο είναι ότι πήγα με τις χειρότερες δυνατές προθέσεις. Είχα τρέλα με τον Κιούμπρικ εκείνη την περίοδο και είχα ήδη υποτιμήσει την παράσταση πριν καν καθίσω. Μέχρι τότε είχα πάει θέατρο ελάχιστες φορές, σχεδόν μόνο με το σχολείο.
Με διέψευσε απόλυτα. Έμεινα με το στόμα ανοιχτό. Δεν ξέρω καν αν θα το έβλεπα με τα ίδια μάτια σήμερα, έχω δει πολλά από τότε και η οπτική μου σίγουρα έχει αλλάξει. Αλλά στην ηλικία που ήμουν και με την εμπειρία που είχα τότε, το ότι ένα τόσο δυστοπικό σύμπαν μπορούσε να στηθεί ζωντανά μπροστά στα μάτια μου με καθήλωσε.
Εκεί νομίζω κατάλαβα τι μπορεί να κάνει το θέατρο που δεν μπορεί να κάνει τίποτα άλλο.
Ευχαριστούμε την Παναγιώτα Μηλιώτη για τη συνομιλία και την ομάδα της για την ύπαρξη ενός app, που σίγουρα θα γίνει το πρώτο πράγμα που αναζητούμε στο κινητό με το που το ανοίγουμε μετά το τέλος μιας παράστασης. Κατεβάστε το app, βρείτε και εμάς εκεί και ας κάνουμε το new age από στόμα σε στόμα, το νέο trend.
Βασιλακόπουλος Χρήστος