You Can See Everything | Movie Review

Ο Nathan Fielder είναι μια από τις πιο ιδιόμορφες και απρόβλεπτες δημιουργικές παρουσίες της σύγχρονης τηλεόρασης και του ντοκιμαντέρ. Από το Nathan for You και το The Rehearsal μέχρι τις υπόλοιπες τηλεοπτικές του απόπειρες, έχει διαμορφώσει μια εντελώς προσωπική μέθοδο αφήγησης, στην οποία η πραγματικότητα και η μυθοπλασία δεν συνυπάρχουν απλώς, αλλά διαρκώς αμφισβητούν η μία την άλλη. Οι δημιουργίες του χαρακτηρίζονται από μια εξαιρετικά συγκεκριμένη και συχνά παράξενη διαδικασία: καταστάσεις που μοιάζουν αυθόρμητες, αλλά προκύπτουν μέσα από περίπλοκες σκηνοθετικές παρεμβάσεις, κοινωνικά πειράματα και απρόβλεπτες ανθρώπινες αντιδράσεις. Ο Fielder δεν ενδιαφέρεται τόσο να καταγράψει την πραγματικότητα όσο να δημιουργήσει τις συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή θα αποκαλυφθεί, θα αλλοιωθεί ή ενδεχομένως θα ανακατασκευαστεί. Σε αυτήν ακριβώς τη λεπτή γραμμή κινείται και το You Can See Everything, η κινηματογραφική του συνάντηση με τον Lance Oppenheim.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η Elizabeth Holmes, η ιδρύτρια της Theranos, η οποία κάποτε παρουσιάστηκε ως ένα από τα μεγαλύτερα επιχειρηματικά μυαλά της Silicon Valley. Με την υπόσχεση μιας επαναστατικής τεχνολογίας αιματολογικών εξετάσεων, κατάφερε να συγκεντρώσει τεράστια κεφάλαια, να προσελκύσει ισχυρούς επενδυτές και να δημιουργήσει μια επιχειρηματική αυτοκρατορία βασισμένη σε μια τεχνολογία που δεν λειτουργούσε όπως διαφημιζόταν. Η κατάρρευση της εταιρείας, οι αποκαλύψεις για την απάτη και η καταδίκη της την οδήγησαν από τα εξώφυλλα των περιοδικών στη φυλακή. Η ιστορία της είχε ήδη μεταφερθεί στη μικρή οθόνη μέσα από το The Dropout, με την εξαιρετική Amanda Seyfried να ενσαρκώνει την Holmes, σε μια ερμηνεία που ανέδειξε την ιδιαίτερη δημόσια εικόνα της. Επομένως, η επιστροφή σε μια ιστορία που έχει ήδη αναλυθεί εκτενώς θα μπορούσε αρχικά να μοιάζει περιττή. Μόνο που ο Fielder δεν ενδιαφέρεται να επαναλάβει όσα γνωρίζουμε.

Η αρχική ιδέα μοιάζει σχεδόν απλή. Λίγο πριν από την έναρξη της ποινής της, η Holmes και ο σύντροφός της, Billy Evans, προσκαλούν τον Fielder και τον Oppenheim στο σπίτι τους, επιτρέποντας σε ένα μικρό κινηματογραφικό συνεργείο να καταγράψει την καθημερινότητά τους. Η ίδια επιθυμεί να παρουσιάσει μια διαφορετική πλευρά της, να επαναπροσδιορίσει τη δημόσια εικόνα της και να αφηγηθεί τη δική της εκδοχή των γεγονότων. Αυτό που ξεκινά ως μια φαινομενικά συμβατική παρατήρηση της ιδιωτικής ζωής ενός αμφιλεγόμενου προσώπου εξελίσσεται σταδιακά σε κάτι εντελώς αναπάντεχο. Η κάμερα δεν καταγράφει απλώς, οι ερωτήσεις δεν αποσκοπούν μόνο στην αποκάλυψη και οι άνθρωποι που βρίσκονται μπροστά της δεν είναι απαραίτητα αυτοί που νομίζουμε ότι βλέπουμε. Όσο η αφήγηση προχωρά, τόσο περισσότερο η ίδια η διαδικασία της κινηματογράφησης γίνεται μέρος της ιστορίας, μέχρι που το ντοκιμαντέρ αρχίζει να αμφισβητεί ακόμη και την ίδια του την υπόσταση.

150 (Spoilery!) Thoughts I Had While Watching 'You Can See Everything' |  Vogue

Το εντυπωσιακό είναι πως η ταινία εξετάζει σχεδόν κάθε πτυχή της υπόθεσης, χωρίς να αισθάνεται την ανάγκη να προσφέρει μια οριστική απάντηση. Ο Fielder δεν χαρίζεται στην Holmes. Την αμφισβητεί, την πιέζει, την εκθέτει σε ερωτήματα που αφορούν τόσο την υπόθεση της Theranos όσο και την προσωπική της αντίληψη για την αλήθεια. Την ίδια στιγμή, όμως, η δική του στάση αρχίζει να αποτελεί αντικείμενο εξέτασης. Η σχέση του με την Holmes, αλλά και με τον Evans, αποκτά μια ολοένα και πιο περίπλοκη διάσταση, καθώς η εμπιστοσύνη, η καχυποψία και η ανάγκη ελέγχου της αφήγησης μετατρέπονται σε βασικά συστατικά της κινηματογραφικής εμπειρίας. Η παρουσία της Amanda Seyfried, η οποία επιστρέφει στον κόσμο της Holmes μέσα από τη δική της πραγματική συνάντηση με τον Fielder, προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο στην προβληματική της ταινίας: πόσο πιστή μπορεί να είναι μια αναπαράσταση ενός ανθρώπου και πόσο εύκολα μια επιτυχημένη ερμηνεία μπορεί να διαμορφώσει την αντίληψη του κοινού για το πραγματικό πρόσωπο;

Και κάπου εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη επιτυχία του. Η ταινία δεν επιχειρεί να αθωώσει την Holmes, ούτε να την καταδικάσει εκ νέου μέσα από μια ακόμη κινηματογραφική αναπαράσταση. Δεν ζητά από τον θεατή να επιλέξει πλευρά, να αποδεχτεί μια συγκεκριμένη εκδοχή ή να καταλήξει σε ένα ασφαλές συμπέρασμα για τα πραγματικά κίνητρα των ανθρώπων που παρακολουθεί. Αντιθέτως, αφήνει χώρο για τις αντιφάσεις, τις αμηχανίες, τις συμπεριφορές και τις στιγμές εκείνες που μοιάζουν να αποκαλύπτουν κάτι, χωρίς ποτέ να είμαστε βέβαιοι για το τι ακριβώς είναι αυτό. Η αδυναμία να διακρίνεις πού τελειώνει η αυθεντική ανθρώπινη συμπεριφορά και πού αρχίζει η συνειδητή ή ασυνείδητη παράσταση γίνεται σταδιακά το βασικό αντικείμενο της παρατήρησης. Και όσο περισσότερο πιστεύεις ότι έχεις καταλάβει τι συμβαίνει, τόσο περισσότερο η ίδια η ταινία σε αναγκάζει να επανεξετάσεις όσα θεωρούσες δεδομένα.

Το You Can See Everything πραγματοποιεί μια ουσιαστική τομή στο είδος του ντοκιμαντέρ, όχι επειδή ανακαλύπτει απαραίτητα μια νέα τεχνική, αλλά επειδή επαναπροσδιορίζει τη σχέση ανάμεσα στον δημιουργό, το πρόσωπο που κινηματογραφείται και τον ίδιο τον θεατή. Ο Fielder και ο Oppenheim δεν περιορίζονται στην καταγραφή μιας πραγματικότητας. Την προσεγγίζουν, παρεμβαίνουν σε αυτήν, εκθέτουν τις δικές τους προκαταλήψεις και τελικά γίνονται μέρος του προβλήματος που προσπαθούν να διερευνήσουν. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο που ακροβατεί ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ, την παρατήρηση, την ψυχολογική μελέτη, τη μαύρη κωμωδία και τη μυθοπλασία, χωρίς να υπακούει ολοκληρωτικά σε κανένα από αυτά. Ίσως, μάλιστα, να δημιουργεί κάτι καινούργιο, για το οποίο δεν διαθέτουμε ακόμη την κατάλληλη κινηματογραφική γλώσσα ώστε να το περιγράψουμε με ευκολία.

Όταν βγήκα από την αίθουσα, η πρώτη μου σκέψη δεν ήταν απλώς πόσο σπουδαία ταινία μόλις είχα παρακολουθήσει. Ήταν η πραγματική απορία για το πώς μπορεί κάποιος να καταφέρει να δημιουργήσει κάτι τέτοιο. Πώς ξεκινάς από μια φαινομενικά απλή καταγραφή και καταλήγεις σε ένα κινηματογραφικό εγχείρημα που διαρκώς μεταμορφώνεται, αμφισβητεί τον εαυτό του και τελικά αφήνει περισσότερα ερωτήματα από όσα επιχειρεί να απαντήσει; Δεν ξέρω αν το You Can See Everything θα αποτελέσει την αρχή ενός νέου κεφαλαίου για το ντοκιμαντέρ. Ξέρω, όμως, ότι μετά από αυτό, δύσκολα θα μπορέσω να παρακολουθήσω ένα ακόμη ντοκιμαντέρ με την ίδια ακριβώς αντίληψη για το τι σημαίνει πραγματικότητα.

★★★★★

Βασιλακόπουλος Χρήστος