Υπάρχουν ορισμένες ιστορίες που μοιάζουν να έχουν εξασφαλίσει μια θέση στην κινηματογραφική αιωνιότητα. Το A Christmas Carol του Charles Dickens, που κυκλοφόρησε το 1843, είναι αναμφίβολα μία από αυτές. Η ιστορία του φιλάργυρου Ebenezer Scrooge, ο οποίος έρχεται αντιμέτωπος με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του μέσα από τρεις μεταφυσικές επισκέψεις, έχει μεταφερθεί αμέτρητες φορές στη μεγάλη και τη μικρή οθόνη. Και το εντυπωσιακό είναι πως, παρά τις δεκάδες διασκευές, εξακολουθεί να επιστρέφει με την ίδια συναισθηματική δύναμη, σαν να μην έχει εξαντληθεί ποτέ η ανάγκη μας να την ξανακούσουμε. Όπως τώρα με την περίπτωση της ταινίας EBENEZER.
Από την κλασική κινηματογραφική εκδοχή του 1951 με τον Alastair Sim, που για πολλούς παραμένει η κορυφαία ενσάρκωση του Scrooge, μέχρι τον Albert Finney στο μιούζικαλ Scrooge του 1970 και τον George C. Scott στην τηλεοπτική παραγωγή του 1984, ο χαρακτήρας έχει αποκτήσει πολλές διαφορετικές ερμηνευτικές ταυτότητες. Ο Patrick Stewart το 1999 και ο Jim Carrey το 2009 πρόσθεσαν τις δικές τους εκδοχές, ενώ δύσκολα μπορεί κανείς να ξεχάσει τον Michael Caine στο The Muppet Christmas Carol του 1992, ο οποίος αντιμετώπισε με απόλυτη σοβαρότητα έναν κόσμο γεμάτο μαριονέτες. Ακόμη και ο Bill Murray, μέσα από το Scrooged του 1988, έδωσε μια σύγχρονη, σατιρική παραλλαγή του ίδιου αφηγήματος. Από τις κλασικές κινηματογραφικές ερμηνείες μέχρι τις τηλεοπτικές και τις animated μεταφορές, ο Scrooge έχει αποκτήσει τόσα πρόσωπα, που δύσκολα μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι υπάρχει μία και μοναδική εκδοχή του.
Μάλιστα, την περασμένη χρονιά είχαμε και την πρώτη ελληνική κινηματογραφική μεταφορά της ιστορίας, μέσα από τα Κάλαντα των Χριστουγέννων του Χρήστου Κανάκη, με σενάριο του Λώρη Λοϊζίδη. Εκεί, ο Ebenezer μεταμορφώθηκε στον Λυκούργο, έναν σκληρόκαρδο και φιλάργυρο άνδρα που ζει στα ορεινά χωριά της Ηπείρου και καλείται να αναμετρηθεί με τα τρία πνεύματα των Χριστουγέννων. Με τον Λώρη Λοϊζίδη στον πρωταγωνιστικό ρόλο και τους Γιάννη Μπέζο, Ορέστη Χαλκιά και Γιούλικα Σκαφιδά ανάμεσα στο καστ, η ιστορία απέκτησε μια ελληνική ταυτότητα, προσαρμόζοντας το διαχρονικό της μήνυμα σε ένα διαφορετικό κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον. Έχει ενδιαφέρον, λοιπόν, πως μέσα σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα συναντάμε δύο νέες κινηματογραφικές προσεγγίσεις του ίδιου έργου, με εντελώς διαφορετικές αφετηρίες και αισθητικές επιλογές.
Η νέα διεθνής παραγωγή, με τίτλο Ebenezer, επιλέγει να εστιάσει στον ίδιο τον πρωταγωνιστή, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο το γνώριμο πλέον όνομα της χριστουγεννιάτικης ιστορίας. Και αυτό δεν είναι τυχαίο. Ο Ti West, ένας δημιουργός που έχει συνδέσει το όνομά του με το σύγχρονο horror μέσα από τα X, Pearl και MaXXXine, αναλαμβάνει να δώσει μια διαφορετική κινηματογραφική ταυτότητα σε ένα αφήγημα που έχουμε συναντήσει ξανά και ξανά.
Το προσωπικό του σκηνοθετικό αποτύπωμα είναι εμφανές. Η ταινία διατηρεί ένα σκληρό, γοτθικό ύφος, με σκοτεινή ατμόσφαιρα, απειλητικές παρουσίες και μια αισθητική που φλερτάρει διαρκώς με το horror, χωρίς να μετατρέπεται ποτέ σε μια αμιγώς θρίλερ εμπειρία. Περισσότερο κινείται στις παρυφές του είδους, αξιοποιώντας τη μεταφυσική διάσταση της ιστορίας για να δημιουργήσει έναν κόσμο όπου το υπερφυσικό δεν αποτελεί απλώς αφηγηματικό εργαλείο, αλλά αναπόσπαστο κομμάτι της ατμόσφαιρας.
Παράλληλα, η νέα διασκευή δεν φοβάται να παρεμβαίνει στο πρωτότυπο υλικό. Οι αλλαγές που εισάγει δεν ανατρέπουν ριζικά τον πυρήνα της ιστορίας, ούτε επιχειρούν να την επανεφεύρουν από το μηδέν. Αντίθετα, προσθέτουν νέες αποχρώσεις, ενισχύουν ορισμένες πτυχές της διαδρομής του ήρωα και δίνουν μεγαλύτερο βάρος στον ίδιο τον Ebenezer. Άλλωστε, αυτό ακριβώς υποδηλώνει και ο τίτλος. Δεν πρόκειται απλώς για ακόμη μία χριστουγεννιάτικη ιστορία, αλλά για μια πιο προσωπική προσέγγιση ενός ανθρώπου που καλείται να αναμετρηθεί με όσα υπήρξε, όσα έγινε και όσα κινδυνεύει να αφήσει πίσω του.
Και κάπου εδώ έρχεται ο Johnny Depp. Η συμμετοχή του στην ταινία έχει μια ιδιαίτερη βαρύτητα που ξεπερνά την ίδια την ερμηνεία του. Το Ebenezer σηματοδοτεί την επιστροφή του σε μια μεγάλη παραγωγή του Hollywood, έπειτα από χρόνια κατά τα οποία η επαγγελματική του πορεία βρέθηκε μακριά από το επίκεντρο της αμερικανικής κινηματογραφικής βιομηχανίας. Μια περίοδος κατά την οποία η παρουσία του επισκιάστηκε από την πολυετή δικαστική διαμάχη με την Amber Heard, τις καταγγελίες που ήρθαν στη δημοσιότητα, τις δικαστικές αποφάσεις και μια δημόσια αντιπαράθεση που μετατράπηκε σε παγκόσμιο θέαμα. Η ήττα του στη βρετανική υπόθεση δυσφήμησης το 2020, η διαφορετική έκβαση της αμερικανικής δίκης το 2022, όπου και οι δύο πλευρές κρίθηκαν υπεύθυνες για επιμέρους δυσφημιστικές δηλώσεις, και ο μετέπειτα συμβιβασμός τους άφησαν ένα αποτύπωμα που δεν περιορίστηκε στις δικαστικές αίθουσες. Η εικόνα του, η επαγγελματική του παρουσία και η θέση του στη βιομηχανία του θεάματος άλλαξαν αισθητά.
Η επιστροφή του, επομένως, δεν είναι απλώς μια ακόμη επιλογή ρόλου. Είναι και μια προσπάθεια επανατοποθέτησης στο Hollywood, ένα επαγγελματικό rebranding που επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο τον ηθοποιό και όχι αποκλειστικά τη δημόσια περσόνα που δημιουργήθηκε γύρω από τις δικαστικές του περιπέτειες. Το αν αυτή η επιστροφή θα αποκτήσει διάρκεια είναι κάτι που θα κριθεί από τις επόμενες επιλογές του. Προς το παρόν, όμως, το Ebenezer αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
Και αν υπάρχει κάτι που ο Depp εξακολουθεί να γνωρίζει πολύ καλά, είναι πώς να χάνεται μέσα σε έναν χαρακτήρα. Ακόμη και όταν πρόκειται για έναν ήρωα που έχουμε δει τόσες φορές ώστε να γνωρίζουμε σχεδόν κάθε του ιδιοτροπία, καταφέρνει να του προσδώσει μια προσωπικότητα που δεν μοιάζει απλώς με αναπαραγωγή προηγούμενων ερμηνειών. Δεν χρειάζεται να αναζητήσει μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση για να κάνει τον Scrooge δικό του. Το μεγαλύτερο ατού του βρίσκεται στις αντιδράσεις του. Στις μικρές εκφράσεις, στις αμήχανες παύσεις, στις εκρήξεις, στα βλέμματα και στον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλεται η συμπεριφορά του όσο η ιστορία τον αναγκάζει να κοιτάξει κατάματα τον εαυτό του. Εκεί βρίσκεται η πραγματική δύναμη της ερμηνείας του. Ένας ηθοποιός που έχει περάσει μεγάλο μέρος της καριέρας του μεταμορφώνοντας την εξωτερική του εικόνα, αποδεικνύει για ακόμη μία φορά πως η λεπτομέρεια είναι αυτή που κάνει έναν χαρακτήρα να αποκτά ζωή.
Το Ebenezer δεν έρχεται, βέβαια, να ακυρώσει όσα προηγήθηκαν ούτε να εκτοπίσει τις κινηματογραφικές εκδοχές που έχουν ήδη κερδίσει τη δική τους θέση στην ιστορία. Δεν χρειάζεται άλλωστε. Σε ένα κινηματογραφικό τοπίο όπου οι επαναλήψεις, οι διασκευές και οι ανακυκλώσεις γνωστών ιστοριών έχουν γίνει σχεδόν καθημερινότητα, το έργο του Dickens εξακολουθεί να αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση. Όσες φορές κι αν ειπωθεί, όσες διαφορετικές μορφές κι αν αποκτήσει, καταφέρνει να δημιουργεί την ίδια συγκίνηση, σαν να το συναντάμε για πρώτη φορά. Ίσως επειδή, τελικά, δεν είναι μια ιστορία αποκλειστικά για τα Χριστούγεννα, αλλά μια υπενθύμιση πως ποτέ δεν είναι αργά να αλλάξεις, ακόμη κι όταν έχεις περάσει μια ολόκληρη ζωή πιστεύοντας το αντίθετο.
Ο Ti West παραδίδει μια σκοτεινή και ενδιαφέρουσα εκδοχή, ο Johnny Depp βρίσκει έναν ρόλο που του επιτρέπει να ξαναθυμίσει τι μπορεί να κάνει μπροστά στην κάμερα και το Ebenezer στέκεται με άνεση δίπλα στις προηγούμενες μεταφορές. Μπορεί να μην είναι η εκδοχή που θα διαγράψει τις υπόλοιπες από τη μνήμη μας, έχει όμως όλα τα συστατικά για να επιστρέφουμε σε αυτήν. Ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο κέρδος της: σε μια ιστορία που όλοι γνωρίζουμε, ο Depp βρίσκει έναν ακόμη τρόπο να μας κάνει να κοιτάξουμε ξανά. Γιατί ο Scrooge μπορεί να χρειάστηκε τρία πνεύματα για να αλλάξει τη ζωή του, ο Johnny Depp όμως χρειάζεται απλώς έναν καλό ρόλο για να θυμίσει στο Hollywood ότι δεν έχει πει ακόμη την τελευταία του λέξη.
★★★☆☆
Βασιλακόπουλος Χρήστος