Παναγιώτης Εξαρχέας | Συνέντευξη

Πόσο εύκολο είναι να χωρίσεις όταν δεν μπορείς να πληρώσεις μόνος σου το ενοίκιο; Με αφορμή το «Ενοικιάζεται» της Νεφέλης Μαιστράλη, ο Παναγιώτης Εξαρχέας μιλά στη Συλβάνα Παπαϊωάννου για τον έρωτα, τη στεγαστική κρίση, τις ανθρώπινες σχέσεις, αλλά και τη δική του διαδρομή ανάμεσα στην υποκριτική και τη σκηνοθεσία.

Το «Ενοικιάζεται» μιλά για μια γενιά για την οποία ακόμη και η εύρεση ενός σπιτιού έχει γίνει δύσκολη υπόθεση. Πόσο πιστεύετε ότι αυτή η οικονομική ανασφάλεια επηρεάζει τον τρόπο που σχετιζόμαστε, ερωτευόμαστε και τελικά αποφασίζουμε να μείνουμε μαζί;

Τον επηρεάζει απόλυτα. Παλιότερα ένα ζευγάρι θα έμενε μαζί όταν και τα δύο άτομα θα το επιθυμούσαν, χωρίς κάτι άλλο να ορίζει την απόφαση τους. Τώρα, πολλά ζευγάρια μπορεί να επισπεύδουν την διαδικασία γιατί είναι δύσκολο να συντηρείς ένα σπίτι μόνος/η σου. Αντίστοιχα και σε έναν χωρισμό, η απόφαση μπορεί να καθυστερήσει τρομερά εξαιτίας αυτού του γεγονότος. Να μένεις με το άλλο άτομο γιατί δεν έχεις την δυνατότητα να φύγεις. Δυστυχώς έχουμε αναγκαστεί να ζυγίζουμε τις καταστάσεις , αφήνοντας στην άκρη την ανάγκη μας. Η έννοια του σπιτιού, του χώρου που κατοικούμε, της προσωπικής μας βούλησης για το αν και με ποιον/α θα το μοιραστούμε έχει μετατραπεί σε μία κοινωνική και ταξική υπενθύμιση της ευάλωτης κατάστασης που βρισκόμαστε.

Γιατί να έρθει κάποιος να δει το «Ενοικιάζεται» αντί να περάσει το βράδυ του χαζεύοντας πραγματικές αγγελίες σπιτιών και παθαίνοντας κατάθλιψη;

Η αλήθεια είναι πως εμείς μπορεί να μην μπορέσουμε να βοηθήσουμε πρακτικά στην εύρεση κάποιου σπιτιού, αλλά τουλάχιστον θα δει δύο ανθρώπους που πάσχουν από το ίδιο πρόβλημα και που φτανουν σε απελπισία με την κατάσταση που επικρατεί. Κι αυτό ίσως δώσει ένα κουράγιο στο άτομο αυτό. Θα γελάσει από τα όσα μας συμβαίνουν, θα συγκινηθεί, θα ξεχαστεί (όσο του επιτρέπει η θεματική) και ποιός ξέρει, μπορεί με το να βγει από το σπίτι να του συμβεί και κάτι αναπάντεχα ευχάριστο που θα αφήσει τα προβλήματα στην άκρη για λίγο.

Στη σκηνή είστε δύο άνθρωποι που κουβαλούν ήδη μια ολόκληρη κοινή ιστορία. Πώς χτίσατε με τη Μαρία Χάνου την αίσθηση ότι αυτοί οι δύο χαρακτήρες έχουν πράγματι ζήσει μαζί για τριάμισι χρόνια πριν τους συναντήσει το κοινό;

Αυτό είναι και για εμάς το μεγάλο στοίχημα. Να μπορεί να δει ο θεατής το παρελθόν της σχέσης μας, ποιοί ήμασταν και πως φτάσαμε εδώ. Με την Μαρία δεν γνωριζόμασταν πριν βρεθούμε σε αυτή τη δουλειά και κάναμε πολλές κουβέντες πάνω σε αυτό. Ο Θανάσης βασίστηκε πολύ στο κομμάτι των αυτοσχεδιασμών για το πως χτιστηκε πριν η σχέση και πως κατέληξε εκεί που είναι. Και μας βοήθησε πολύ να δημιουργήσουμε όλο αυτό το “μαζί” που είναι απαραίτητο. Τα πράγματα που αγαπά ο ένας στην άλλη, τα πράγματα που τους εκνευρίζουν, τον τρόπο που τσακώνονται, το κοινό τους χιούμορ. Όλα αυτά που αποτελούν την οικειότητα σε ένα ζευγάρι.

Πέρα από την ιστορία ενός χωρισμού, για τι άλλο θεωρείτε ότι μιλά το «Ενοικιάζεται»;

Το θέμα της στεγαστικής κρίσης που βιώνουμε αυτή τη στιγμή, δένει απόλυτα με το κομμάτι του χωρισμού. Η Νεφέλη Μαιστράλη έχει ενσωματώσει πολύ έξυπνα στο έργο το πως ένας παράγοντας όπως η αύξηση των ενοικίων έχει επηρεάσει την κατάσταση στις ερωτικές σχέσεις. Το να χωρίσεις ή να μείνεις μαζί με τον/την σύντροφό σου, έχει πάψει να καθορίζεται από το “θέλω” του ζευγαριού και έχει μπει στο τραπέζι και το “μπορώ/δεν μπορώ”. Μπορώ πλέον να συντηρήσω ένα σπίτι μόνος μου; Τι είναι πιο εύκολο; Να μένουν δύο άνθρωποι μαζί για να μοιράζονται ενοίκιο και έξοδα ή να είσαι μόνος; Και ξαφνικά η προσωπική σου ανάγκη καθορίζεται από το “μπορώ/δεν μπορω”. Η σκέψη και μόνο στερεί από το κάθε άτομο την προσωπική και ανεπηρέαστη απόφαση. Και τα παραδείγματα γύρω μας το επιβεβαιώνουν απόλυτα.

Ένας ρόλος για τον οποίο θα «σκοτώνατε» για να τον ερμηνεύσετε και ένας για τον οποίο θα «σκοτώνατε» για να μην τον ερμηνεύσετε;

Υπάρχουν κάποιοι ρόλοι που μου τραβούν πολύ το ενδιαφέρον να ασχοληθώ μαζί τους, αλλά για μένα πια το πιο βασικό είναι με ποιά άτομα θα συνεργαστώ. Και τον ρόλο “της ζωής σου” να σου δώσουν, αν το άτομο που σκηνοθετεί ή οι υπόλοιποι ηθοποιοί και συντελεστές δεν αποτελούν ένα ασφαλές, γόνιμο και ευχάριστο περιβάλλον για να δουλέψεις μαζί τους, τσάμπα τον έκανες τον ρόλο αυτόν. Οι συνθήκες που υπάρχουν φτιάχνουν την δουλειά. Οπότε με ενδιαφέρει να δουλεύω με ανθρώπους που με εξελίσσουν , μου μαθαίνουν κάτι καινούριο , με μετακινούν από αυτό που έχω μάθει να κάνω και που περνάω καλά. Η δουλειά μας έχει κάτι το πολύ συμπυκνωμένο σε ενέργεια και χρόνο και θες να το μοιράζεσαι δημιουργικά.

Για να παραφράσουμε τον στίχο, «σκηνοθέτης ή ηθοποιός;». Τι σας προσφέρει ο καθένας από αυτούς τους δύο επαγγελματικούς ρόλους και τι σας στερεί;

Εγώ ως ηθοποιός δουλεύω και έχω σκηνοθετήσει και τρεις παραστάσεις. Φυσικα η σκηνοθεσία επειδή έχει έρθει τα τελευταία χρόνια στη ζωή μου, έχει αυτό το φρέσκο που σε ιντριγκάρει και που το μαθαίνεις και ανακαλύπτεις κάτι νέο συνέχεια. Τα νιώθω όμως πολύ διαφορετικά σαν λειτουργίες. Στη σκηνοθεσία είσαι ο επικεφαλής και πρέπει να είσαι πολύ καλά οργανωμένος και μελετημένος και έτοιμος να λύσεις όποιο πρόβλημα υπάρχει.

Να καταφέρεις να οδηγήσεις όλα τα άτομα σε αυτό που θες να πεις, κρατωντας την ανοιχτότητα σου. Έχει μεγάλη ευθύνη. Όταν παίζεις, καλείσαι να καταλάβεις αυτό που θέλει ο άλλος και έχει φυσικά και αυτό μεγάλη προετοιμασία, αλλά έχει και μια διαδικασία “παιχνιδιού” που σου προσφέρει ότι είσαι εντός. Και τα δύο μου καλύπτουν μια ανάγκη δημιουργίας που έχω και είναι ωραίο που έχω δοκιμάσει και τις δύο πλευρές. Γενικά το να δοκιμάζομαι σε κάτι νέο όταν μου δημιουργείται η ανάγκη και έχω κάτι να πω, το βρίσκω τρομερά αναζωογονητικό και χρήσιμο στην εξέλιξη μου σε αυτό το επάγγελμα, από όποια ιδιότητα κι αν βρίσκομαι.

Πώς είναι για έναν σκηνοθέτη να επιστρέφει στη θέση του ηθοποιού και να παραδίδει, κατά κάποιον τρόπο, τον έλεγχο σε κάποιον άλλον; Καταφέρνετε να «κλείσετε» το σκηνοθετικό βλέμμα μέσα σας;

Νομίζω πως οι λίγες φορές που έχω σκηνοθετήσει, με βοηθούν ώστε να μην έχω τέτοιο ζήτημα. Παρ’ όλα αυτά επειδή είναι πολύ ξέχωρες στο κεφάλι μου αυτές οι δύο ιδιότητες, δεν έχω νιώσει κάποια δυσκολία. Ο τρόπος δουλειάς του κάθε σκηνοθέτη είναι τόσο διαφορετικός που δεν έχει κανένα νόημα να μπεις σε τέτοια διαδικασία, αφού ό,τι κι αν σκεφτείς θα είναι υπό το δικό σου πρίσμα και όχι ταιριαστό στην αφήγηση και τον τρόπο του άλλου. Και τι νόημα έχει να κάνεις το δικό σου ενώ είσαι εκεί για να είσαι δημιουργικός στο
πλαίσιο του άλλου; Έχει μια διαφορετική ελευθερία και ξεγνοιασιά να αφήνεσαι στον δρόμο που σου δείχνει κάποιος άλλος.

Υπάρχει κάποιο βιβλίο που θα θέλατε να μεταφέρετε στη θεατρική σκηνή; Ή κάποιος λογοτεχνικός χαρακτήρας που σας προκαλεί την περιέργεια να δείτε πώς θα μπορούσε να αποκτήσει θεατρική υπόσταση;

Με ενδιαφέρει τρομερά η μεταφορά λογοτεχνικών κειμένων στο θέατρο. Υπάρχει κάτι στο κομμάτι της διασκευής και της προσαρμογής που μου φαίνεται μαγικό. Στο πως λες μια ιστορία που δεν γράφτηκε για να αναπαρασταθεί σε ένα θέατρο. Έχει μία πρόκληση το να βρεις τον πυρήνα του έργου και να τον μεταφέρεις στη σκηνή, με άλλα μέσα από αυτα που έχει το σινεμα σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Και φυσικά και έχω στο νου μου κάποια λογοτεχνικά κείμενα, αλλά θα μου επιτρέψετε να μην τα πω , με την ελπίδα οτι θα καταφέρω σύντομα να τα σκηνοθετήσω.

Αν σας δίναμε μια ντουντούκα και σας στέλναμε στους δρόμους της Αθήνας να διαφημίσετε το «Ενοικιάζεται», τι ακριβώς θα φωνάζατε;

Θα δανειστώ μια ατάκα από το έργο. “Λευτεριά στα σπίτια που στεγάζουν όνειρα.”