ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ | Κριτική Παράστασης

Σχεδόν τετρακόσια χρόνια έχουν περάσει από την πρώτη αναφορά στον θρυλικό ήρωα ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ. Ο Tirso de Molina, το 1630, έφερε στη σκηνή για πρώτη φορά τον ήρωα-απατεώνα ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ και τις ερωτικές του περιπέτειες. Από τότε έχουν υπάρξει διασκευές, αναφορές και κάθε λογής διαφορετική πτυχή πάνω στο θρύλο του, βλ. τον άθεο και ελεύθερο στοχαστή του Μολιέρου, και εδώ και δυο χρόνια ο Πάνος Βλάχος και η Λητώ Τριανταφυλλίδου έχουν προσθέσει και την δική τους με την παράσταση ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ – Πόσο Δύσκολο Να Είσαι Άντρας.

Ένας αποτυχημένος καλλιτέχνης, ο ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ, στην προσπάθεια του να αποφύγει τις συνέπειες των πράξεων του καταφεύγει στο μπαρ του πατέρα του. Εκεί ανακαλύπτει πως το πραγματικό του ταλέντο είναι να μετατρέπει τους θαμώνες του μαγαζιού σε ακόλουθους της στάσης ζωής του. Νομοτελειακά, όπως το βλέπει ο ίδιος, η μετατροπή του μπαρ σε χώρο λατρείας του ίδιου του εαυτού, σε μια ”εκκλησία”, είναι η απάντηση σε όλα του τα προβλήματα. Ή και όχι;

Όλοι όσοι προηγήθηκαν, από την Jane Austen μέχρι τον Λόρδο Βύρωνα, χρησιμοποίησαν τον μύθο του ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ για να κάνουν κοινωνικοπολιτικές αναφορές και κριτική στην εποχή τους. Η σημασία της τιμής, οι θρησκευτικοί υπαινιγμοί, το δίπολο της αμαρτίας και της λύτρωσης, οι κοινωνικοί φραγμοί και η ατομική ελευθερία είναι διαχρονικά ζητήματα που μέσα από τις πράξεις του ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ αμφισβητούνται, κρίνονται και ρίχνουν φως στο πως το αντιμετωπίζει η κάθε εποχή και αν αυτό έχει αλλάξει. Στο κείμενο που υπογράφουν τόσο η Τριανταφυλλίδου όσο και ο Βλάχος, το αντικείμενο είναι ο ίδιος ο άντρας. Ποια είναι η θέση του σε μια κοινωνία που αλλάζει, που του αφαιρεί φαινομενικά όλα όσα έμαθε ότι τον κάνουν αυτό που είναι, πως η θέση του ως κυνηγού και θηρευτή έχει αλλάξει άρδην και ευνουχισμένος, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι, καλείται να επιβιώσει σε μια πραγματικότητα που τον βάζει περισσότερο στη θέση του θηράματος. Με λίγα λόγια, το κείμενο περιλαμβάνει όλα τα θέματα συζητήσεων που πυροδοτούν διαφωνίες, φανατισμούς και διχόνοιες στο σήμερα. Η παράσταση παίρνει θέση για όλα, χωρίς όμως να κουνάει το δάχτυλο παρά να παρακινεί υποδόρια το κοινό να αναλογιστεί ποια είναι η δική του θέση και τι πραγματικά πράττει στην καθημερινότητα του.

Το κοινό στη παράσταση γελά. Έντονα και αρκετές φορές. Αλλά αναλογίζεται με τι γελάει; Κατανοεί ότι γελάει με όλα εκείνα που θεωρούνται ”απαγορευτικά” σε μια meta πολιτικής ορθότητας εποχής; Ίσως ναι. Ίσως η παράσταση ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ – Πόσο Δύσκολο Να Είσαι Άντρας είναι το κατάλληλο παράδειγμα πως όλα μπορούν να ειπωθούν αρκεί να είναι ξεκάθαρη η πρόθεση. Γιατί η παράσταση δεν κοροιδεύει, δεν χρησιμοποιεί καταστάσεις και ανθρώπους για να βγάλει γέλιο αλλά τους θέτει ως το αντικείμενο που το κοινό κοιτά τον καθρέφτη και γελά με την πραγματικότητα. Γελά, στο μεγαλύτερο μέρος της παράστασης, μέσα από μια κριτική ματιά και όχι μέσω μιας ευκολίας του εγώ είμαι καλύτερος, κοίτα τι υπάρχει εκεί έξω. Έτσι, το να γελάσεις κάποιος σε αυτή την παράσταση είναι πιο σημαντικό από το να μείνει σοβαρός γιατί αυτό που ακούει το φιλτράρει μέσα από το πρίσμα της πολιτικής ορθότητας. Σημασία έχει ο τρόπος και η θέση σου στα πράγματα και η παράσταση ξέρει τι κάνει και το κάνει καλά.

Ο Πάνος Βλάχος, τις προηγούμενες χρονιές, παρέδωσε μια παράσταση που ήταν το θεατρικό γεγονός της δεκαετίας. Απέδειξε ότι μπορεί να πειραματίζεται όσο θέλει με συνταγές μπετόν αρμέ, να τις αποδομεί, αναμοχλεύει και να φτιάχνει την δική του ζύμη προσφέροντας κάτι διαφορετικό και φρέσκο. Αφοπλιστικά ειλικρινής στις προθέσεις του, συγκεκριμένος στις θέσεις του και ευρηματικός στις πράξεις του έχει δημιουργήσει έναν πυρήνα θεατών που όλο και μεγαλώνει και που για την ώρα δεν έχει απογοητεύσει. Έχει δημιουργήσει ένα status που ο ίδιος δεν παίρνει στα σοβαρά αλλά που προσθέτει ένα άλλο κύρος στις παραστάσεις του. Σε αυτή την παράσταση, ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ – Πόσο Δύσκολο Να Είσαι Άντρας, είναι υποδειγματικά ακριβής στην παραμικρή κίνηση και έκφραση, χρησιμοποιεί τα πάντα για την στιγμή της σκηνής και ας κοντράρεται συνεχώς η περσόνα του Βλάχου με τον ηθοποιό Πάνο.

Φυσικά, όλος ο θίασος είναι μια καλοκουρδισμένη μηχανή με τις σκηνές του να δίνουν τον χώρο και τον χρόνο στο καθένα να αφήσει το σημάδι του. Η σκηνοθεσία της Τριανταφυλλίδου είναι όσο πιο σημερινή γίνεται, χωρίς περιττές συνθήκες και αγκάλιασμα τετριμμένων θεατρινίστικων πρακτικών. Διαχειρίζεται την χρόνο της κωμωδίας με τέτοιο τρόπο που αναφωνείς ότι υπάρχει ελπίδα για το είδος. τόσο στο περιεχόμενο όσο και στο τρόπο.

Η παράσταση ΔΟΝ ΖΟΥΑΝ – Πόσο Δύσκολο Να Είσαι Άντρας είναι όσο πιο κοντά σε μια πραγματική θεατρική πρόταση όσο καμία άλλη εμπορική παράσταση. Κουβάλαει στην ψυχή της μια μετά-επιθεώρηση με τους δικούς της όρους και ρυθμούς. Μοιάζει οικείο αλλά συνάμα και κάτι ίσως βλέπεις πρώτη φορά. Είναι μια χαρά ευκαιρία για να καταλάβει ο θεατής ότι τίποτα δεν χάνεται παρά εξελίσσεται. Ο Πάνος Βλάχος μοιάζει να είναι το πρόσωπο αυτής της γενικότερης εξέλιξης. Ένας καλλιτέχνης του σήμερα.

Για εισιτήρια εδώ.

Βασιλακόπουλος Χρήστος